دانشگاه عالی دفاع ملی ناشر: پژوهشگاه علوم و معارف دفاع مقدس شهید سپهبد پاسدار حاج قاسم سلیمانی (با مشارکت انجمن علمی ژئوپلیتیک ایران) فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس 2588-3674 11 2 2025 08 23 Identifying and ranking resources, capabilities and agents of national resource mobilization during sacred defense شناسایی و رتبه بندی منابع، قابلیت‌ها و عوامل بسیج منابع ملی در دوران دفاع مقدس 109 137 3744 FA اصغر محمدی فاتح دانشیار، دانشکده فرماندهی و مدیریت، دانشگاه امام علی (علیه‌السلام)، تهران، ایران محمد رحیم زاده دانشجوی دکترای جامعه شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران Journal Article 2025 03 17 The research aims to investigate the mobilization of national resources during the Holy Defense era, based on the theoretical framework of the resource-based paradigm, the theory of dynamic capabilities, and the components of the theory of resource mobilization. The empirical background of the research was analyzed with a focus on this historical period. A mixed research method (qualitative-quantitative) was used: 1. Qualitative phase: Interviews with 8 veterans of the Holy Defense field to identify resources, capabilities, and effective factors in resource mobilization. 2. Quantitative phase: Distribution of questionnaires among 13 people and ranking of variables using the Friedman test. In both phases, purposive sampling was carried out.<br /><br />Research findings: 1- Identification of components in the qualitative phase: Resources: 5 types (human, moral, socio-cultural, material, organizational.) Capabilities: 5 types (human, managerial, organizational, economic, technological.) Effective factors: 15 factors (Imam Khomeini's role, people, media, women, institutions, etc.). 2- Ranking of components in the quantitative phase: Resources by priority): 1. Human 2. Moral 3. Social-cultural 4. Material 5. Organizational) Capabilities (1. Human 2. Managerial 3. Organizational 4. Economic 5. Technological) Mobilizing factors) Imam Khomeini (first rank), people, radio and television, women, revolutionary committees, medical staff, tribes, thrift culture, clergy, transportation, equipment modernization, ethnicities, students and newspapers. The results of the research show that resource mobilization during the Holy Defense era was based on the triangle of resources, capabilities and command adequacy. These three elements, in harmony, enabled the optimal utilization of limited resources and the transformation of threats into opportunities. پژوهش حاضر با هدف بررسی بسیج منابع ملی در دوران دفاع مقدس، مبتنی بر چارچوب نظریِ پارادایم منبع‌محور، نظریه قابلیت‌های پویا، و اجزای نظریه بسیج منابع طراحی شده است. پیشینه تجربی تحقیق نیز با تمرکز بر این دوران تاریخی تحلیل گردید. روش تحقیق ترکیبی (کیفی-کمی) به کار گرفته شد:۱. فاز کیفی: مصاحبه با ۸ نفر از پیشکسوتان و نویسندگان حوزه دفاع مقدس جهت شناسایی منابع، قابلیت‌ها و عوامل مؤثر در بسیج منابع.۲. فاز کمی: توزیع پرسشنامه (طراحی‌شده از یافته‌های کیفی) میان ۱۳ نفر و رتبه‌بندی متغیرها با استفاده از آزمون فریدمن.در هر دو فاز، نمونه‌گیری به روش هدفمند انجام شد.<br /><br />یافته‌های تحقیق: 1-شناسایی مؤلفه‌ها در فاز کیفی: منابع: ۵ نوع (انسانی، اخلاقی، فرهنگی-اجتماعی، مادی، سازمانی.) قابلیتها: ۵ نوع (انسانی، مدیریتی، سازمانی، اقتصادی، فناورانه.) عوامل مؤثر: ۱۵ عامل (نقش امام خمینی، مردم، رسانه‌ها، زنان، نهادها و...).2- رتبه‌بندی مؤلفه‌ها در فاز کمی:منابع براساس اولویت):۱. انسانی۲. اخلاقی۳. فرهنگی-اجتماعی۴. مادی۵. سازمانی)قابلیتها(۱. انسانی۲. مدیریتی۳. سازمانی۴. اقتصادی۵. فناورانه) عوامل بسیج‌کننده)امام خمینی (رتبه اول)، مردم، رادیو و تلویزیون، زنان، کمیته‌های انقلاب، کادر درمان، عشایر، فرهنگ صرفه‌جویی، روحانیون، ترابری، نوسازی تجهیزات، قومیت‌ها، دانشجویان و روزنامه‌ها. نتایج پژوهش نشان می‌دهد بسیج منابع در دوران دفاع مقدس بر پایه مثلث منابع، قابلیت‌ها و کفایت فرماندهی استوار بود. این سه عنصر به صورت هماهنگ، امکان بهره‌برداری بهینه از منابع محدود و تبدیل تهدیدها به فرصتها را فراهم آوردند. یافته‌ها علاوه بر تبیین الگوی بسیج در گذشته، می‌تواند چارچوبی برای مدیریت بحران در شرایط مشابه ارائه دهد. https://hds.sndu.ac.ir/article_3744_c7008637bd10e473dd3aeeb9a25560eb.pdf