Document Type : Research/Original/Regular Article

Authors

1 Department of Law, Faculty of Law and Political Science, Kermanshah Branch, Islamic Azad University, Kermanshah, Iran.

2 عضو هیئت علمی دانشگاه رازی

Abstract

The Sacred Defense (Iran-Iraq War), as a historical and religious event, was accompanied not only by military dimensions but also by extensive social mobilization and the formation of a national identity rooted in religious teachings. This research analyzes the institutional and discursive mechanisms that transformed the clergy and religious institutions into key players in sustaining resistance. The research methodology involves content analysis of historical documents, sermons by clerics, official statements, and interviews with veterans, conducted through a descriptive-analytical approach. The findings indicate that the clergy, by utilizing tools such as jihad fatwas, Friday prayer sermons, and the promotion of a martyrdom culture, played an indispensable role in popular mobilization, strengthening the spirit of resistance, and legitimizing the Sacred Defense. Furthermore, religious institutions like mosques and seminaries became centers for organizing forces, providing ideological training to combatants, and managing social crises. This involvement not only helped consolidate national unity during the critical conditions of war but also reinforced the position of the clergy as a significant force within Iran’s political and social power structure. The results of the study suggest that the integration of promotional, educational, and organizational functions of religious institutions played a pivotal role in transforming the Sacred Defense into an enduring discourse within Iran's collective memory. This study provides deeper insights into the interaction between religion and politics during national crises and lays the groundwork for comparative research in other Islamic societies.

Keywords

Main Subjects

قرآن کریم.
امانی، محمدرضا (۱۳۸۸). روحانیت و مدیریت بحران در جنگ تحمیلی: از اختلافات داخلی تا وحدت ملی. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات جنگ ایران و عراق، چاپ اول.
پورمحمّدی، محمد (۱۳۸۹). گفتمان جهاد و شهادت در جنگ ایران و عراق: از نظریه تا عمل. قم: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ دوم، جلد ۲.
حسینی، سیدعلی (۱۳۷۹). نقش روحانیت در تقویت امیدواری طی دوران دفاع مقدس: تحلیل خطبه‌ها و مراسم مذهبی. اصفهان: انتشارات فرهنگ مقاومت، چاپ سوم.
خلیلی، محسن (۱۳۹۰). نقش روحانیت در سیاست‌گذاری امنیتی ایران پس از دفاع مقدس. تهران: انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی، چاپ اول.
رحمانی، علی (۱۳۹۸). تحلیل جایگاه روحانیت در شورای عالی امنیت ملی پس از جنگ تحمیلی، مطالعات امنیت ملی، ۱۵(56)، ۳۴-۶
رحیمی، محمود (۱۳۸۷). نقش مساجد و حوزه‌های علمیه در تشکیل بسیج مردمی دفاع مقدس. تهران: انتشارات مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران، چاپ دوم.
رضایی، حسین (۱۳۹۲). آموزش‌های دینی رزمندگان در جبهه‌های جنگ: از خطبه‌ها تا جزوات آموزشی. قم: نشر مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه، چاپ دوم، جلد ۳.
سعیدی، علی (۱۳۹۵). تحلیل محتوای خطبه‌های نماز جمعه در بسیج مردمی دوران دفاع مقدس، مطالعات تاریخ اسلام، ۱۰(37)، ۱۱۲-۱۴
سعیدی، علی (۱۳۹۵). نقش روحانیت در بسیج اجتماعی دفاع مقدس: تحلیل خطبه‌ها، فتواها و نمادهای دینی. تهران: انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی، چاپ اول.
شریعتی، مهدی (۱۳۷۸). رسانه‌های دینی و گفتمان مقاومت در دفاع مقدس. اصفهان: انتشارات نقش خورشید، چاپ سوم.
علوی، سیدمحمد (۱۳۹۵). نقش مراسم مذهبی در ترویج فرهنگ ایثار میان رزمندگان دفاع مقدس، مطالعات فرهنگی-اجتماعی دفاع مقدس، ۵(18)، ۱۱۰-۱۴
فاضلی، محمد (۱۳۸۵). گفتمان دفاع مقدس در نظام آموزشی ایران: از کتاب‌های درسی تا نمادهای فرهنگی. قم: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی، چاپ دوم، جلد ۱.
فتحی، سیدحسین (۱۳۹۰). همکاری روحانیت و ارتش در جنگ تحمیلی: اسناد و تحلیل‌ها. قم: نشر مرکز اسناد دفاع مقدس، چاپ اول، جلد ۱.
قاسمی، احمد (۱۳۹۵). آموزه‌های دینی و کاهش اضطراب در جامعه جنگزده: مطالعه موردی دفاع مقدس. قم: نشر پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، چاپ دوم، جلد ۱.
کاظمی، علی (۱۳۷۵). پشتیبانی پشتیبانی نهادهای دینی در دوران دفاع مقدس: از مسجد تا جبهه. اصفهان: انتشارات شهیدان، چاپ سوم.
کرش، افرایم (۲۰۰۵). نقش فتواهای دینی در جنگ ایران و عراق، ترجمه احمد رضایی، پژوهش‌های تاریخی، ۱۵(2)، ۵۵-۸
کریمی، محمد (۱۳۹۰). میانجی‌گری روحانیت در حل اختلافات جناحی دوران دفاع مقدس، مطالعات اجتماعی ایران، ۶(21)، ۳۴-۶
گیدنز، آنتونی (۱۳۷۷). دین و مدیریت بحران در جوامع مدرن، ترجمه سعید رضایی، تهران: نشر نی، چاپ اول.
محمدی، علی (۱۳۸۵). فرهنگ شهادت و مقاومت: نقش مدارس دینی در ترویج ایدئولوژی دفاع مقدس. تهران: انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ اول.
موسوی، سیدحمید (۱۳۹۷). نمادهای مقاومت: بازتولید دفاع مقدس در سینما و ادبیات ایران. اصفهان: انتشارات نقش جهان، چاپ اول.
موسوی، سیدرضا (۱۳۹۲). سازمان‌دهی نیروهای مردمی توسط نهادهای دینی در دفاع مقدس، پژوهش‌های تاریخی ایران و اسلام، ۸(29)، ۸۸-۱۱
موسوی، فاطمه (۱۳۸۵). کارکرد مراسم ادعیه خوانی دسته‌جمعی در کاهش اضطراب ناشی از جنگ: نمونه‌پژوهی دفاع مقدس، روانشناسی اجتماعی، ۸(30)، ۹۲-۱۱
نجفی، حسن (۱۳۸۲). مساجد و نمادهای دینی در بسیج مردمی دفاع مقدس. تهران: انتشارات شهید سعیدی، چاپ سوم.
نجفی، حسن (۱۳۸۵). همکاری روحانیت با دولت در تدوین استراتژی دفاعی: مطالعه موردی شورای عالی دفاع، علوم سیاسی، ۱۲(45)، ۳۲-۵
نصری، قدیر (۱۳۸۸). تبیین مفاهیم جهاد و شهادت در متون آموزشی حوزه‌های علمیه دوران جنگ، پژوهش‌های تاریخ اسلام، سال ۱۰(35)، ۷۵-۱۰
نوری، زهرا (۱۳۹۵). نقش بنیاد شهید در ترویج گفتمان دفاع مقدس از طریق نمادهای فرهنگی، پژوهش‌های فرهنگی-اجتماعی، سال ۱۰(37)، ۱۲۰-۱۵
هال، جان (۱۳۷۵). نقش نمادهای دینی در جنگ‌های مدرن، ترجمه احمد قاسمی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هالیدی، فرد (۱۳۸۰). دین و استراتژی نظامی در خاورمیانه، ترجمه محسن مدیرشانه‌چی، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
هانتینگتون، ساموئل (۱۳۸۲). سازمان‌دهی سیاست در جوامع پساجنگ، ترجمه محمود رنجبر، تهران: انتشارات امیرکبیر، چاپ اول.
Ansari, Ali M. (۲۰۱۰). The Legacy of the Iran-Iraq War in Iran’s Political Culture, Middle Eastern Studies, 46(5), pp. ۷۳۵-۷۵۸.
Axworthy, Michael (۲۰۱۳). Revolutionary Iran: A History of the Islamic Republic. Oxford: Oxford University Press, 1st Edition, pp. ۲۹۰-۳۱۵.
Esposito, John L. (1998). Islam and Politics (4th ed.). Syracuse: Syracuse University Press, 368 pp.
Esposito, John L. (2001). The Power of Symbols: Jihad and Martyrdom in Modern Islamic Discourse, Journal of Islamic Studies, 12(3), pp. ۳۴۵-۳۷۰.
Esposito, John L. (2004). Religious Coping Mechanisms in War: The Case of Iran-Iraq War, Journal of Religion and Health, 43(3), pp. ۲۱۰-۲۳۰.
Huntington, Samuel P. (۱۹۹۶). The Clash of Civilizations and the Remaking of World Order. New York: Simon & Schuster, 1st Edition, pp. ۲۵۰-۲۷۳
Karsh, Efraim (2002). The Iran-Iraq War: 1980–1988. Oxford: Osprey Publishing, 1st Edition, 96 pp.
Karsh, Efraim (2005). The Role of Religious Institutions in Iran’s War Strategy, Middle Eastern Studies, 41(4), pp. ۵۵۱-۵۷۲.
Keddie, Nikki R. (2003). Modern Iran: Roots and Results of Revolution. New Haven: Yale University Press, 1st Edition, pp. ۲۳۰-۲۵۵.
Nasr, Vali (۲۰۰۶). The Shia Revival: How Conflicts within Islam Will Shape the Future. New York: W. W. Norton & Company, 1st Edition, pp. ۱۴۵-۱۷۰.
Roy, Olivier (2007). The Role of Religious Education in Shaping Militant Ideologies: A Case Study of Iran-Iraq War, Journal of Middle Eastern Studies, 39(2), pp. ۲۳۴-۲۵۶.
Takeyh, Ray (۲۰۰۹). Guardians of the Revolution: Iran and the World in the Age of the Ayatollahs. Oxford: Oxford University Press, 1st Edition, pp. ۹۵-۱۲۲.