نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار علوم دفاعی راهبردی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی

2 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی نظامی دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی، تهران، ایران

چکیده

سینمای دفاع مقدس از پرمخاطب‌ترین ژانرهای سینمایی است که به سبب اهمیتی که داشته و دارد، توجهات جامعه دانشگاهی را نیز به خود جلب نموده و مقالات علمی در دو سطح پژوهشی و ترویجی در این زمینه نگارش شده است. هدف این مقاله مرور نظام‌مند آثار علمی موجود در رابطه با سینمای دفاع مقدس است و سؤال اصلی مقاله ازاین‌قرار است؛ تحقیقات علمی چه دستاوردهایی در زمینه انعکاس کارکردهای سینمای دفاع مقدس داشته‌اند؟ برای پاسخ به این سؤال از روش مرور نظام‌مند بر ادبیات )منطبق بر بازبینه پریزما( استفاده و ضرورت، سیر تطور، چالش‌ها و موانع، انعکاس عملکرد آثار سینمایی دفاع مقدس در مقالات علمی بررسی‌شده است. بر اساس نتایج این پژوهش، روش جمع‌آوری داده‌ها در مقاله‌های انتخابی اسنادی است. اگرچه این روش تا حدودی جوابگوی نیازهای پژوهشی است، اما، حوزه‌ی سینمای دفاع مقدس نیازمند ابزار مصاحبه، نیز هست. همچنین، بیشتر مقالات ازنظر هدف پژوهش، توصیفی بود که ساده‌ترین و سطحی‌ترین روش پژوهش به شمار می‌آید. در خصوص راهبردهای تحقیق، مطالعۀ موردی و تاریخی زیاد استفاده‌شده است و از راهبرد همبستگی کمتر. عمدۀ پژوهش‌ها از نوع پیمایشی است. همچنین ازنظر محیط پژوهش، بیشتر مقالات به‌صورت کتابخانه‌ای ارائه‌شده است؛ ازاین‌رو، عمدۀ مقالات فاقد یافته‌های مبتنی بر آمار هستند. بنابراین «انعکاس عملکرد سینمای دفاع مقدس در ادبیات علمی » موضوعی است که نیاز به بررسی علمی بیشتری دارد. درحالی‌که سرعت تولید منابع علمی درباره دفاع مقدس علی‌رغم ظرفیتی که دارد در حد مطلوبی نیست و ادبیات کمی درباره عملکرد سینمای دفاع مقدس در ادبیات علمی وجود دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

امام خامنه‌ای، سید علی (1379). بیانات در دیدار جمعی از مدیران و فعالان فرهنگی دفاع مقدس‌، قابل دستیابی در: https://farsi.khamenei.ir/speech-content
احمدی، سید باقر؛ مظفری، افسانه و مهدیزاده، سید محمد (1396). «بازنمایی مفاهیم ایثار و شهادت در سینمای دفاع مقدس: (تحلیل مقایسه­ای فیلم پرواز در شب و عقاب­ها)»، فصلنامه مطالعات ملی، شماره 7 .
آزادیان، علی و قاسمی، حمید (1393). «بررسی تحول بازنمایی جنگ در آثار سینمایی دفاع مقدس(با تأکید بر آثار رسول ملاقلی پور)»، فصلنامه مدیریت فرهنگی، سال هشتم، شماره 25.
بشیر، حسن و تلوری، علیرضا (1395). «بازنمایی انگیزه حضور جوانان در دفاع مقدس: تحلیل گفتمان فیلم سینمایی اخراجی‌ها»، فصلنامه علمی جهانی رسانه، شماره 22.
پورالخالص، شکرالله؛ یحیایی، سبحان و یحیایی، محمد (1397). «بازنمایی اسطورة قهرمان مظلوم در روایت­های داستانی سینمای دفاع مقدس: مطالعة موردی چهار فیلم­نامه از چهار دهة سینمای ایران»، دوفصلنامه رسانه و فرهنگ، سال هشتم، شمارة دوم.
تقی‌زاده، ساجده و کافی، غلامرضا (1393). «بررسی جریان اعتراض در شعر و  و سینمای دفاع مقدس با تکیه بر آثار «علی‌رضا قزوه» و «علی حاتمی کیا»»، فصلنامه پژوهش زبان و ادبیات فارسی، شماره 30.
حکت‌یار، عرفان و سنگری، محمدرضا (1397). «پیوند ادبیات گفتارمتن با تصویر در مستند روایت فتح (با نگاهی به فیلم شب عاشورایی)»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، دوره 4، شماره 1، شماره پیاپی(13).
دهقان‌پور، حمید و شهبازی، محمد (1397). «انسان در فیلم­های مستند دفاع مقدس»، فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس، دوره 4 ، شماره 4 ، شماره پیاپی(16).
رحیمی جعفری، مجید (1400). «تحلیل امنیت و ناامنی نشانه­ای در سینمای دفاع مقدس با تکیه بر فیلم باشو، غریبۀ کوچک، ساختۀ بهرام بیضایی»، دو فصلنامه روایت‌شناسی، سال 5 ، شماره 10.
رسولی‌پور، سمیه و ذکاوت، سحر (1399). «مطالعۀ تحلیلی بازتاب نظام معارف قرآنی در فیلم سینمایی تنگۀ ابوقریب»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، دوره 6، شماره 2، شماره پیاپی(22).
عاشوری، ذبیح الله و یوسفی آهنگران، مهدی (1399). «شاخص­های سینمای تراز جمهوری اسلامی ایران از دیدگاه مقام معظم رهبری (مدظله العالی)»، فصلنامه پدافند غیر عامل و امنیت، سال هشتم - شماره 30.
فرخی، میثم و قلخان، رویا (1397). «بازنمایی نقش مادران شهدای مفقودالاثر در سینمای دفاع مقدس(مورد مطالعه: فیلم‌های شیار 146 و بوسیدن روی ماه)»، جامعه­شناسی هنر و ادبیات، دوره 81، شماره اول.
گلدار، زهره؛ مسعودی، امیدعلی و اسکندری نسب، محمد (1399). «دفاع مقدس در سینمای محمدعلی باشه آهنگر؛ مطالعه فیلم­های «فرزند خاک»، «ملکه» و «سرو زیر آّب»»، فصلنامه مطالعات دولت پژوهی در جمهوری اسلامی ایران، سال ششم، شماره2.
محمدی فاتح، اصغر (1397). «فراتحلیل پژوهش­های دفاع مقدس در دهۀ گذشته(ارزیابی روش­شناختی صد مقالۀ پژوهشی)»، فصلنامه مطالعات دفاع مقدس، دوره 4، شماره 4، شماره پیاپی(16).
مرتضوی قهی، فاطمه و منادی، مرتضی (1390). «دفاع مقدس در گذر از سینمای ایران»، فصلنامه مطالعات فرهنگی و ارتباطات، شماره 25.
مسعودی، امیدعلی؛ نقیب‌السادات، سید رضا و گنج کریمی، فاطمه (1399). «الگوی پارادایمیک مضامین اخلاقی در سینمای دفاع مقدس»، دوفصلنامة پاسداری فرهنگی انقلاب اسلامی، سال دهم، شمارة 12.
مطهری، سید میثم و همکاران (1393). «بررسی تطبیقی تولیدات سینمای دفاع مقدی حوزه هنری در دهه 60 با نظریه‌های سید مرتضی آوینی(جستاری درسینمای ایران)»، مطالعات فرهنگ- ارتباطات، سال شانزدهم، شماره 30.
میثم، فرخی (1397). «بازنمایی ویژگی­های رهبری فرماندهان جنگ تحمیلی در سینمای دفاع مقدس مورد مطالعه: فیلم‌های به کبودی یاس، شور شیرین و ایستاده در غبار»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال بیست و یکم، شماره80 .
نقیبی اصفهانی، مریم­سادات؛ فهیمی­فر، علی اصغر و اسفندیاری، شهاب (1397). «تبیین ساختارگرایانه سینمای دفاع مقدس: مطالعه­ی موردی مهاجر و لیلی با من است»، فصلنامه رسانه و فرهنگ، شماره 15.
یوسفی، رسول؛ زین‌الدین، محسن و حداد، فاطمه (1398). «رتبه­بندی عوامل مؤثر بر تقاضای سینمای دفاع مقدس در جوانان»، دوفصلنامه شاهد اندیشه، سال اول، شمارة اول.