نوع مقاله : پژوهشی

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران

2 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق بین‌الملل دانشگاه تهران، تهران، ایران

3 دانش آموخته کارشناسی ارشد مدیریت دفاعی دانشگاه دافوس آجا، تهران، ایران

چکیده

پژوهش حاضر از نوع توسعه‌ای به روش تاریخی- تحلیلی با هدف بررسی عملکرد ارتش جمهوری اسلامی ایران در سال اول جنگ تحمیلی (31 شهریور 1359 الی 31 شهریور 1360) انجام شد. سؤال اصلی پژوهش: عملکرد ارتش در سال اول جنگ تحمیلی چگونه بوده؟ در نظر گرفته شد. گردآوری داده‌ها با استفاده از روش کتابخانه‌ای و ابزار فیش‌برداری صورت گرفته، جامعه آماری از اسناد، کتب، مقالات، خبرگزاری‌ها و بولتن‌های مربوط به سال اول جنگ تحمیلی تشکیل شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از تئوری داده‌کاوی انجام شد. نتیجه تحقیق نشان داد در اولین سال جنگ تحمیلی با وجود کاهش توان رزمی _ آموزشی، ارتش با تجدید سازمان یگان‌ها، انجام عملیات محدود آفندی، استفاده بهینه از آتش توپخانه، نیروی هوایی، هوانیروز، نیروی دریایی، ترکیب صحیح یگان‌ها و ایجاد گروه‌های رزمی متناسب، با وارد آوردن تلفات و خسارات توانست تهاجم متجاوز را سد و دشمن را مجبور به اتخاذ مواضع پدافندی نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

اردستانی، حسین(1379). تنبیه متجاوز (بررسی تحولات سیاسی نظامی از تابستان ۱۳۶۱ تا فروردین ۱۳۶۷)، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
اسدی، هیبت الله(1382). جزوه آموزشی سال اول معارف جنگ شهید سپهبد علی صیاد شیرازی، تهران، دانشکده علوم و فنون فارابی.
انصاری، مهدی(1372). روزشمار جنگ ایران و عراق، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
 انصاری، مهدی؛ درودیان، محمد؛ نخعی، هادی(1377). خرمشهر در جنگ طولانی، تهران مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
بختیاری، مسعود(1393). تثبیت اولیه دشمن در سال اول جنگ مبنای همه پیروزی­ها در هشت سال دفاع مقدس، معارف جنگ.
پارسا دوست، منوچهر(1365)زمینه‌های‌ تاریخی‌ اختلاف‌ ایران‌ و عراق، تهران، شرکت‌ سهامی‌ انتشار.
 تقوی، سجاد(1390). نگاهی به رویای تعبیر نشده فتح تهران، تهران، باشگاه اندیشه.
تقی‌زاده، محمدرضا؛ جنابی، کاظم(1392). طرح تحقیقاتی «ساختار ارتش در هشت سال دفاع مقدس« تهران، سازمان حفظ آثار و ارزش‌های دفاع مقدس آجا.
تیموری، عباس(1392). نگاهی اجمالی به دفاع مقدس، تهران، نشر سخن‌گستر.
 جعفری، مجتبی(1387). اطلس نبردهای ماندگار، عملیات نیروهای زمینی در هشت سال دفاع مقدس، تهران، سوره سبز.
جوادی، رکن‌الدین(1376). گزارش مسائل جنگ از آغاز تا پایان، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
 جوادی‌پور، محمد(1376). ارتش جمهوری اسلامی ایران درهشت سال دفاع مقدس، تهران، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران.
حافظیان، محمدحسین(1388). ایران، عراق و میراث جنگ. روابط خارجی، 1(1)، 271-282.
 حبیبی، ابوالقاسم(1379). گزارش اجمالی سی‌وهشت عملیات جنگ، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ  سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
حسن‌پور، حمید(1393). نقش هوانیروز در عملیات واکنش سریع با تأکید بر عملکرد هوانیروز ایران در سال اول جنگ ایران و عراق، علوم و فنون نظامی، 10(30)، 39-63.
حسین‌ مکی(1362). تاریخ‌ بیست‌ساله ایران، جلد ۶، تهران، نشر ناشر.
حسینی، سید ناصر(1401). راهبردهای دفاعی ارتش ج.ا.ا در جنگ ایران و عراق (مطالعه موردی طرح دفاعی ابوذر)، مطالعات جنگ، 14(29)، 169- 197.
حسینی، کامیار(1398). نقش قدرت هوایی ایران در توقف و تثبیت دشمن طی سال اول جنگ تحمیلی، همایش علمی فرهنگی شکست حصر سوسنگرد، تهران،https://civilica.com/doc/96788
خبرگزاری پارس، گزارش‌های ویژه، شماره‌های 255، 268 و 225 مورخه 12/7،7/8 و 21/9/1359
خبرگزاری پارس، گزارش‌های ویژه، نشریه 252،227 مورخه 10/8 و 5/9/ 1359
 دانشجویان مسلمان پیرو خط امام(1386). اسناد لانه جاسوسی آمریکا، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
 درودیان، محمد(1376). آغاز تا پایان (سالنمای تحلیلی): بررسی وقایع سیاسی ـ نظامی جنگ از زمینه‌سازی تهاجم عراق تا آتش‌بس، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
 درودیان، محمد(1382). جنگ بازیابی ثبات، تهران، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
درودیان، محمد(1391). جنگ ایران و عراق، چاپ اول، تهران، نشر سمت.
درویشی، فرهاد(1378). ریشه‌های تهاجم (علل و زمینه‌های شروع جنگ )، تهران،، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
دفتر سیاسی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی(1367). رویدادها و تحلیل، ش ۴۵ (۲۵ تیر ۱۳۶۷)، ش ۴۶ (۲۹ مرداد ۱۳۶۷).
 دفتر عقیدتی سیاسی فرماندهی معظم کل قوا(1377). روزها و رویدادها،، ج ۳، تهران، زهد.
راست‌گو، علی‌اکبر(1384). مجاهدین خلق در آیینه تاریخ، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
رسولیان، محسن؛ شرایعی، ابوالقاسم؛ فتحی گوهرانی، محمدباقر(1387). نقش داده‌کاوی بر قواعد در مدیریت استراتژیک، بصیرت، 15(39)، 74-100.
 رشید، غلامعلی(1375). تاریخ جنگ (استراتژی آزادسازی)، نگین ایران، ش ۱۱  
رشیدی، مهدی(1391) فعالیت‌های هوانیروز در 8 سال دفاع مقدس، تهران دفتر معارف جنگ هوانیروز
 سازمان عقیدتی سیاسی ارتش(1385). هشت سال دفاع مقدس، جلد اول، نبردهای غرب دزفول ـ شوش، تهران، سازمان عقیدتی سیاسی ارتش.
سامرایی، وفیق(1380). ویرانی دروازه شرقی، ترجمه عدنان قارونی، چاپ دوم، تهران، مرکز فرهنگی نمایندگی ولی‌فقیه در سپاه.
 سرهنگی، مرتضی(1391)، همه‌چیز درباره جنگ، تهران، سوره مهر.
 سوادکوهی، شاهرخ(1397). اقدامات و عملیات نیروی دریایی ارتش ج ا ا در مقابله با تجاوزت و مداخلات عراق و نیروهای فرا منطقه‌ای در خلیج‌فارس، تهران، دافوس.
غفوری، علی(1394). عقاب‌های سرزمین من (نبردهای هوایی دفاع مقدس به روایت دیگر)، تهران، انتشارات راهبردی نهاجا.
غلامی، محمدحسین(1387). علل و عوامل شروع جنگ عراق علیه ایران، همایش ملی سی سال انقلاب اسلامی، دستاوردها، آسیب‌ها و فرصت‌ها، تهران،https://civilica.com/doc/60745
فوزی تویسرکانی، یحیی(1398). از جنگ تا صلح، تهران، نشر دانش‌بنیان مهر.
 کاظمی، اصغر(1375). خرمشهر در اسناد ارتش عراق، تهران، سازمان تبلیغات اسلامی، حوزه هنری.
 کردزمن، آنتونی، حیدری، عبدالمجید، واگنر، آبراهام‌آر(1394). درس‌هایی از جنگ مدرن جلد دوم، جنگ ایران و عراق ترجمه حسین یکتا، تهران، نشر مرزوبوم وابسته به مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
 مخدومی، رحیم(1393). جنگ پابرهنه، تهران، سوره مهر.
 مرتامپر، لوئیس‌، ار(1379). بررسی‌ کشور عراق، ترجمه‌ سید جلیل‌ صالحی، چاپ‌ اول، تهران، مؤسسه انتشارات‌ باغ‌ ابریشم.
مرکز مطالعات و تحقیقات سپاه پاسداران(1384). ریشه‌های تهاجم، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات سپاه پاسداران.
 مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس (مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ)(1389). اطلس جنگ ایران و عراق، چاپ دوم، تهران .
مطاعی، مسعود(1397). عملکرد توپخانه صحرایی نزاجا در هشت سال دفاع مقدس، علوم و فنون نظامی، 14(43)، 157-184.
معین وزیری، نصرت ا...(1382). تحلیلی بر وقایع صحنه عملیات خوزستان در سال اول جنگ، تهران، سازمان آثار دفاع مقدس آجا.
مقدسی، علیرضا(1384). Data Mining چیست؟، کنترل کیفیت، 2(7)، 51-55.
نمکی، علیرضا(1389). نیروی هوایی در دفاع مقدس، تهران، انتشارات ایران سبز.
 نیک رهی، مجتبی؛ نیک رهی، محمدرضا(1392). اروند: حدیث عزت و اقتدار، تهران، آتشبار.
وزارت‌ امور خارجه‌ ایران(1348). حقایقی‌ چند درباره‌ اختلاف‌ ایران‌ و عراق‌ راجع‌ به‌ شط‌العرب، تهران، وزارت امور خارجه.
ولایتی، علی‌اکبر(1367). تحلیل‌ سیاسی‌ جنگ‌ تحمیلی‌ عراق‌ علیه‌ ایران، چاپ اول، تهران، انتشارات‌ دفتر نشر فرهنگ‌ اسلامی.
ولایتی، علی‌اکبر(1380). تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی عراق بر جمهوری اسلامی ایران، تهران، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.
یاری، هوشنگ(1392). نگاهی به هوانیروز گذشته و حال و آینده، تهران، سوره سبز
یکتا، حسین(1382). ریشه‌های تهاجم (وضعیت نظام بین‌المللی در آستانه جنگ ایران و عراق)، مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی.