فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده دفاع مقدس نقطة عطفی در تاریخ انقلاب اسلامی ایران می باشد که متأثر از عوامل مختلف فرهنگی،اجتماعی، سیاسی و مدیریتی به پیروزی رسید.فرماندهی و مدیریت در دوران دفاع مقدس، گنجینه ای ارزشمند و مملو از دانش ها، تجربه ها و نوآوری ها بوده که حفظ، نگهداری و اشاعه آن امری مهم و ضروری است. شیوه مدیریتی دفاع مقدس را می توان نمونه بارز مدیریت جهادی دانست. مدیریت جهادی در هر مقطع زمانی لازمه موفقیت و عبور از بحران ها است، چه در دوران دفاع مقدس و چه در حال حاضر که شاهد جنگ های اقتصادی، فرهنگی و سیاسی هستیم. در این مقاله به این سئوال اصلی مقاله می پردازیم که نقش و اثرگذاری دفاع مقدس در مدیریت جهادی با تاکید بر منظومه فکری امام خامنه ای(مدظله)چیست؟ یافته های پژوهش با استفاده از روش اسنادی با اتکا به منابع مکتوب کتابخانه ای و مقالات مستخرج از منظومه فکری امام خامنه ای عبارتند از ایمان و کار برای خدا، بصیرت و عدم غفلت از وجود دشمن، گذشت و فداکاری ، چالش با موانع و عبور از آنها، شتاب همراه با تدبیر و خستگی ناپذیری که مورد بررسی قرار گرفته است.

چکیده جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از مهم‌ترین وقایع بین المللی در اواخر نیمه دوم سده بیستم به شمار می‌رود و با وجود حمایت گسترده کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از رژیم بعث، متاسفانه پژوهشی به طور کامل در مورد نقش و جایگاه کشورهای بزرگ منطقه‌ای منجمله عربستان مورد کنکاش و بررسی قرار نگرفته است. مقاله پیش‌رو با بررسی تطبیقی و تحلیل تاریخی به دلایل حمایت عربستان از عراق در طی جنگ تحمیلی اختصاص دارد و مدعی است الزامات ساختاری مبتنی بر انقلاب اسلامی و وضعیت موازنه قدرت در سطح منطقه‌ای، مهم‌ترین مولفه‌های تعین زا در تداوم حمایت عربستان از رژیم بعث بوده است. بر این اساس در این پژوهش با بررسی علل و ساختارهای حمایتی شکل گرفته پس از آغاز جنگ به بررسی نقش عربستان در ساختارهای ژئوپلیتیک منطقه غرب آسیا در حین جنگ تحمیلی اختصاص دارد. در همین چارچوب سوال پژوهش بر این مبنا قرار دارد که جنگ تحمیلی طولانی مدت و فرسایشی عراق در دهه 1980 علیه ایران انقلابی در راهبرد موازنه تهدید عربستان از چه جایگاهی برخوردار بود؟ فرضیه پژوهش بر این انگاره مفصل‌بندی شده است که عربستان سعودی جهت موازنه سازی در برابر تهدیدات و نفوذ ایران انقلابی در منطقه غرب آسیا به ویژه در قبال حکام عربی از عراق به رهبری صدام حمایت‌های گوناگون مالی، سیاسی و نظامی به عمل آورده است. روش پزوهش تحلیلی- تبیینی است و از رهیافت نظری موازنه تهدید جهت تحلیل موضوع استفاده خواهد شد.

چکیده در پژوهش حاضر تحت عنوان « مزایای بکارگیری نیروی مردمی در یک سازمان نظامی»، با بهره گیری از روش توصیفی- تحلیلی و به صورت کاربردی و با انجام مطالعات نظری و محیط شناسی تلاش گردیده است تا در راستای اهداف پژوهش و ارائه پاسخ به فرضیه های تحقیق اقدام گردیده است. به‌طور کلی پرسش‌نامه‌های این پژوهش بین افراد خبره و صاحب نظر مرتبط با موضوع در قالب جامعه آماری 54 نفری که به صورت تمام شمار انجام گرفته، توزیع و سپس نظر آنان نیز جمع آوری شده است. پس از گردآوری پرسش نامه‌ها در هر مرحله و بررسی نظر جامعه آماری با استفاده از تکنیک‌ها و روش‌های آماری نسبت به تجزیه و تحلیل داده‌ها اقدام و در ادامه به جمع‌بندی برای پاسخ به سوال‌های تحقیق نیز پرداخته شده است. نتایج نشان داد ارتباط معنی داری میان به کارگیری نیروی مردمی با ابعاد توسعه آموزش‌های متناسب، تجهیزات، آماد و پشتیبانی، وجود فرماندهی و رهبری کاریزماتیک، نظم و انضباط و قانون مداری سازمانی، طرح ریزی و سازماندهی بهینه، آمادگی معنوی رابطه معنی داری وجود دارد.

چکیده برای مطالعه و بررسی جنگ‌ها و عملیات‌های نظامی در دوره‌های زمانی گوناگون و همچنین پی بردن به علل شکست‌ها و پیروزی‌ها در صحنه‌های نبرد، بایستی به عامل جغرافیا توجه ویژه‌ای نمود. عملیات فروغ جاویدان که از سوی سازمان مجاهدین خلق (منافقین) در سوم مردادماه سال 1367 و پس از پذیرش قطعنامه 598 شورای امنیت سازمان ملل متحد توسط جمهوری اسلامی ایران آغاز شده بود، با بسترها و عوامل جغرافیایی ارتباط تنگاتنگی دارد. به این معنا که علاوه بر راهبردها و تاکتیک‌های نظامی که حتماً می‌بایست با در نظر گرفتن ویژگی‌های جغرافیایی منطقه طرح‌ریزی می‌شد، علل شکست سازمان در این عملیات و در سوی مقابل پیروزی عملیات مرصاد نیز پیوستگی مستقیم و قابل ملاحظه‌ای با عوامل جغرافیایی داشته‌ است. از این جهت، پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای و مطالعات اسنادی قصد دارد به تحلیل جغرافیایی عملیات فروغ جاویدان بپردازد و به این پرسش پاسخ دهد که عوامل جغرافیایی چه نقشی در شکست عملیات فروغ جاویدان و پیروزی عملیات مرصاد داشته‌اند؟ بررسی‌ها و نتایج پژوهش نشان داده است که عوامل طبیعی و انسانی شامل توپوگرافی منحصربه‌فرد استان کرمانشاه و موقعیت دفاعی تنگه چهارزبر واقع در 34 کیلومتری غرب کرمانشاه و همچنین ایجاد تراکم شدید انسانی و راه‌بندان سنگین توسط مردم جنگ‌زده در محدوده دشت حسن‌آباد و در محور جاده اسلام‌آباد غرب - کرمانشاه، از مهم‌ترین علل ناکامی سازمان و شکست عملیات فروغ جاویدان محسوب می‌شوند که درنهایت منجر به پیروزی عملیات مرصاد از سوی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی ایران گردید.

چکیده جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران یکی از طولانی‌ترین، مرگبار‌ترین و گران‌ترین مخاصمات مسلحانه در قرن بیستم محسوب می‌گردد. رژیم بعثی عراق در سال 1359 و اندک زمانی پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ایران را مورد تجاوز نظامی قرار داد. در روزهای اولیه جنگ بخش‌های زیادی از خاک ایران را به اشغال درآمد و این جنگ 8 سال به طول انجامید. در سال 1361 ایران توانست ضمن آزادسازی خرمشهر، بخش‌هایی از خاک عراق را نیز تصرف کند. تعقیب متجاوز و استمرار جنگ پس از فتح خرمشهر و تصرف فاو از سوی ایران، سبب طرح ابهامی گشته که تاکنون در اثر پژوهشی حقوقی فارغ از مباحث سیاسی و نظامی، مورد تتبع قرار نگرفته است. اثر حاضر به دنبال پاسخگویی به این سوأل است که علت استمرار جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران پس از فتح خرمشهر چه بود و اینکه از نظر حقوقی ایران می‌توانست با توسل به دفاع مشروع به خاک کشور متجاوز وارد و بخش‌هایی از آن را تصرف نماید. برای رسیدن به این هدف از روش کتابخانه‌ای بر پایه منابع اَسنادی با رویکرد توصیفی و تحلیلی استفاده شده است. نتایج پژوهش نشان دهنده این است که طبق مقتضیات نظریه دفاع مشروع و با حصول شرایطی بر اساس عرف و رویة بین‌الملل، اقدام ایران مشروع بوده است.

چکیده پژوهش حاضر از نوع توسعه‌ای به روش تاریخی- تحلیلی با هدف بررسی عملکرد ارتش جمهوری اسلامی ایران در سال اول جنگ تحمیلی (31 شهریور 1359 الی 31 شهریور 1360) انجام شد. سؤال اصلی پژوهش: عملکرد ارتش در سال اول جنگ تحمیلی چگونه بوده؟ در نظر گرفته شد. گردآوری داده‌ها با استفاده از روش کتابخانه‌ای و ابزار فیش‌برداری صورت گرفته، جامعه آماری از اسناد، کتب، مقالات، خبرگزاری‌ها و بولتن‌های مربوط به سال اول جنگ تحمیلی تشکیل شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از تئوری داده‌کاوی انجام شد. نتیجه تحقیق نشان داد در اولین سال جنگ تحمیلی با وجود کاهش توان رزمی _ آموزشی، ارتش با تجدید سازمان یگان‌ها، انجام عملیات محدود آفندی، استفاده بهینه از آتش توپخانه، نیروی هوایی، هوانیروز، نیروی دریایی، ترکیب صحیح یگان‌ها و ایجاد گروه‌های رزمی متناسب، با وارد آوردن تلفات و خسارات توانست تهاجم متجاوز را سد و دشمن را مجبور به اتخاذ مواضع پدافندی نماید.