نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

استادیار روابط بین‌الملل گروه علوم سیاسی دانشگاه گیلان، رشت، ایران

چکیده

جنگ تحمیلی عراق علیه ایران از مهم‌ترین وقایع بین المللی در اواخر نیمه دوم سده بیستم به شمار می‌رود و با وجود حمایت گسترده کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از رژیم بعث، متاسفانه پژوهشی به طور کامل در مورد نقش و جایگاه کشورهای بزرگ منطقه‌ای منجمله عربستان مورد کنکاش و بررسی قرار نگرفته است. مقاله پیش‌رو با بررسی تطبیقی و تحلیل تاریخی به دلایل حمایت عربستان از عراق در طی جنگ تحمیلی اختصاص دارد و مدعی است الزامات ساختاری مبتنی بر انقلاب اسلامی و وضعیت موازنه قدرت در سطح منطقه‌ای، مهم‌ترین مولفه‌های تعین زا در تداوم حمایت عربستان از رژیم بعث بوده است. بر این اساس در این پژوهش با بررسی علل و ساختارهای حمایتی شکل گرفته پس از آغاز جنگ به بررسی نقش عربستان در ساختارهای ژئوپلیتیک منطقه غرب آسیا در حین جنگ تحمیلی اختصاص دارد. در همین چارچوب سوال پژوهش بر این مبنا قرار دارد که جنگ تحمیلی طولانی مدت و فرسایشی عراق در دهه 1980 علیه ایران انقلابی در راهبرد موازنه تهدید عربستان از چه جایگاهی برخوردار بود؟ فرضیه پژوهش بر این انگاره مفصل‌بندی شده است که عربستان سعودی جهت موازنه سازی در برابر تهدیدات و نفوذ ایران انقلابی در منطقه غرب آسیا به ویژه در قبال حکام عربی از عراق به رهبری صدام حمایت‌های گوناگون مالی، سیاسی و نظامی به عمل آورده است. روش پزوهش تحلیلی- تبیینی است و از رهیافت نظری موازنه تهدید جهت تحلیل موضوع استفاده خواهد شد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

پورشاسب، عبدالعلی؛ مرادیان، محسن؛ آرش، مجید(1400). رفتار و عملکرد سیاسی- نظامی کشورهای منطقه در قبال جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران. مطالعات دفاع مقدس، 7(2)،  9-47.
جعفری، علی اکبر؛ فلاح، مهرداد(1402). هژمونی منطقه­ای چین در آسیای مرکزی و موازنه تهدید با روسیه. روابط خارجی، 15(1)، 195-226.
حسینی، سید محمد(1398). تعینات ساختاری در روابط ایران و عربستان؛ از دکترین دو ستونی تا پس از بهار عربی. پژوهشنامه حج و زیارت، 4(2)، 123-148.
خانقا، رویا فتحی(1401). تبیین چرایی عضویت فنلاند در ناتو از منظر نظریه موازنه تهدید. مطالعات سیاست بین­الملل، 2(3)، 56-85.
دشت­کوهی، محسن؛ آقابراری، مهدی(1396). تحولات نظام بین­المللی و پایان جنگ ایران و عراق. مطالعات دفاع مقدس، 3(1)، 41-60.
زرقانی، هادی؛ میرزایی، محمد رضا؛ محله سادات، زهرا حسینی(1395). بررسی نقش انقلاب اسلامی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و فضای ژئوپلیتیک شکل گرفته. مطالعات دفاع مقدس، 2(2)،  55-82.
Amiri, Reza, Ku Samsu and Hassan Fereidouni(2011), The Hajj and Iran’s Foreign Policy towards Saudi Arabia, Journal of Asian and African Studies, 46 (6).
Darwich, May(2016), Idential Material Forces in Threat Perception: Divergent Cases of Syria and Saudi Arabia During the Iran- Iraq War (1980-1988), Journal of Global Security Studies, 1 (2).
Diansaei, Behzad(2018), RAN AND SAUDI ARABIA IN THE MIDDLE EAST: LEADERSHIP AND SECTARIANISM 2011-2017. Диансаи Б. Вестник РУДН. Серия: МЕЖДУНАРОДНЫЕ ОТНОШЕНИЯ. 2018. Т. 18. № 1.
Dyson, Tom(2013), Balancing Threat, not Capabilities: European Defence Cooperation as Reformed Bandwagoning. Contemporary Security Policy, 34 (2) .
Furtig, Henner (2007), Conflict and Cooperation in the Persian Gulf: The Interregional Order and US Policy, Middle East Journal, 61 (4).
Gangale, Thomas(2003), Alliance Theory: Balancing, Bandwagoning, and Détente, OPS-Alaska and San Francisco State University International Relations 720, (accessed 12.01.2018), https://ops-alaska.com/ publications/2003/2003_AllianceTheory.pdf .
Gause, Gregory(2003), Balancing What? Threat Perception and Alliance Choice in the Gulf, Security Studies, 13 (2) .
Heydarian, Richard Javad (6 August 2010), Iran-Saudi Relations: Rising Tensions and Growing Rivalry. Foreign Policy in Focus Accessed 29 April 2017. https://fpif.org/iran-saudi_relations_rising_ tensions_and_growing_rivalry/ .
Jahner, A(2012), “Saudi Arabia and Iran: The Struggle for Power and Influence in the Gulf”, International Affairs Review, XX (3).
Nonneman, Gerd (2004),The Gulf states and the Iran-Iraq War: Pattern shift and continuities in Iran, Iraq and the legacies of war. New York: Palgrave Macmillan.
Okruhlik, Gwenn(2003), Saudi Arabian-Iranian Relations: External Rapprochement and Internal Consolidation. Middle East Policy, 10 (2).
Schweller, Randall (2004), Unanswered Threats: A Neoclassical Realist Theory of Underbalancing, International Security, (2).
Segal, David(1998), The Iran-Iraq War: A Military Analysis. Foreign Affairs, 66 (5).
Walt, Stephen(2010), Balancing Threat: The United States and The Middle East, Yale University of International Affairs, 5 (2) .