نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار، گروه حقوق و روابط بین‌الملل، دانشکده مدیریت و مهندسی صنایع، دانشگاه صنعتی مالک اشتر، تهران، ایران

چکیده

با شروع جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، در راستای دفاع از استقلال، امنیت و تمامیت ارضی، به مقابله با دشمن متجاوز برخاستند. گرچه در اوایل جنگ تحمیلی نمایش قدرت دفاعی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی کافی نبود، اما به غیر از سال اول جنگ، در طول دوران دفاع مقدس به دلیل اتکای نیروهای مسلح به اصول مهمی در فرهنگ و ساختار سازمان خود باعث شد تا ابتکار نظامی و تدبیر عملیاتی در اختیار نیروهای مسلح جمهوری اسلامی قرار گیرد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تبیین این اصول، به این پرسش اصلی پاسخ خواهد داد که اصول اساسی حاکم بر فرهنگ و ساختار سازمان‌های نیروهای مسلح در دوران دفاع مقدس شامل چه مواردی می‌باشد. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی است و به لحاظ ماهیت کیفی و به لحاظ روش گردآوری اطلاعات، اکتشافی-تبینی است. محتوای اکتشافی این پژوهش در اختیار تعداد هشت نفر از خبرگان به روش گلوله برفی و کفایت نظری داده‌ها قرار گرفت و پس از بررسی‌ها به تایید نهایی خبرگان رسید. نتایج حاصل از این پژوهش نشان داد که اصول حاکم بر فرهنگ و ساختار سازمان‌های نیروهای مسلح در دوران دفاع مقدس شامل هشت اصل، با عنوان اصل قدرت‌محوری، اصل معنویت‌محوری، اصل مدیریت جهادی و انقلابی، اصل درایت و برنامه‌محوری، اصل نوآوری و ابتکار، اصل بهره‌گیری از ظرفیت نخبگان و متخصصان، اصل شایسته‌سالاری و اصل پایبندی به اصول اخلاقی و انسانی در نبرد بوده است که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران توانسته‌اند باصلابت در جنگ نابرابر دشمنان این مرزوبوم پیروز گردند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

قرآن کریم.
اعتباریان، اکبر؛ کیوان آرا، امیر؛ عطایی، مهدی(1396). تجربه های مدیریتی دوران دفاع مقدس در استقرار مدیریت مقاومتی و جهادی (مطالعه موردی، کربلای 5). مدیریت و پژوهش های دفاعی، 16(84)، 75-93.
الهامی نیا، علی اصغر (1383). فضایل اخلاقی. تهران: انتشارات مرکز تحقیقات اسلامی سپاه.
بابایی، رضا(1387). قرآن و معنویت. پیام، 90، 28-11.
برزنونی، محمدعلی(1376). حفظ و انتقال فرهنگ دفاع مقدس. مصباح، 6(22)، 94-79. 
پیری، هادی مراد؛ بویه، چمران(1395). ژئوپلیتیک صحنه‌های عملیات؛ راهبرد حملات شیمیایی در تغییر وضعیت موازنه قوا در صحنه‌های عملیاتی جنگ تحمیلی. مطالعات دفاع مقدس، 2(1)، 111-83
پور محمدی، نعمت الله(1385). حقوق بشردوستانه در جنگ ایران و عراق: مرور رفتار عراق. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات جنگ سپاه.
پورتر، گرت (1393). بحران ساختگی: داستان ناگفته هراس از ایران هسته‌ای. تهران: انتشارات خبرگزاری فارس.
پیروز، علی آقا؛ خدمتی، ابوطالب؛ شفیفی، عباس؛ بهشتی نژاد، سیدمحمود(1386). مدیریت در اسلام. قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
جعفری، سید اصغر (1394). تحلیل ابزارها و روش‌های ممنوعه در جنگ از منظر اسلام و حقوق بین‌الملل بشردوستانه. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
جعفری، سیداصغر؛ متقی، ابراهیم؛ حسینخانی، نورالله؛ قربانی، سعید؛ لطفی مرزناکی، رحمان(1395). درآمدی بر دفاع در اندیشه امام خامنه‌ای (مدظله). تهران: انتشارات دفاع.
جعفری، سیداصغر(1396). اصول حقوق بین‌الملل بشردوستانه از دیدگاه امام خمینی(ره). مطالعات حقوق عمومی دانشگاه تهران، 74(2)، 458-433.
جعفری، سیداصغر(1400). سیمای سازمان از دیدگاه امام خامنه‌ای (مدظله العالی). تهران: موسسه مطالعات راهبردی و دیپلماسی دفاعی.
جمعی از نویسندگان(1397). خاطرات نمازی. چاپ اول، تهران: ستاد اقامه نماز.
چمران، مهدی (1373). ضرورت حفظ آثار جنگ؛ مجموعه مقالات چهارمین کنفرانس بررسی دفاع مقدس. تهران: بنیاد حفظ و آثار و ارزش‌های دفاع مقدس.
حاجی تاروردی، محمدصادق(1401). تلاش جهادگران جهاددانشگاهی در دوران دفاع مقدس. پایگاه اطلاع رسانی سازمان جهاد دانشگاهی تهران، ۳۰ شهریور ۱۴۰۱.
حسینی‌زاده، سید علی (1383). سیره پیامبر (ص) و اهل بیت (ع) جلد 4 (نگرش بر آموزش با تأکید بر آموزش‌های دینی). تهران: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
داوری، امین؛ سلطانی احمدی، مجتبی؛ کاظم بیگی، محمد علی(1400). بررسی نقش ارتش ج . ا .ایران در نخستین سال جنگ در مقابله و تثبیت تجاوز ارتش بعث عراق (جبهه جنوب). علوم و فنون نظامی، 17(58)، 183- 163.
دل‌آرا نعمتی، پیرعلی (1393). مدیـریـت جهـادی از منظـر قـرآن کـریـم. بصیرت و تربیت اسلامی، 11(31)، 93-73.
 دهقانی فیروزآبادی، سیدجلال؛ کریمی، پریسا(1393). نظامیان و گذار به دموکراسی در کشورهای عرب: مطالعه موردی نقش نظامیان در تحولات سیاسی-اجتماعی مصر (2015- 2011). پژوهش‌های روابط بین الملل، 4(14)، 122-87.
 رابینز، استیفن(1385). تئوری سازمان (ساختار، طراحی و کاربردها). ترجمه سید مهدی الوانی و حسن دانایی فرد، تهران: انتشارات صفار-اشراقی.
رابینز، استیفن(1378). مبانی رفتار سازمانی. ترجمه علی پارسائیان و محمد اعرابی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی
رضایی، محسن(1398). گفت‌وگو با فرمانده سپاه پاسداران در دوران دفاع مقدس؛ الگوی مدیریت جهادی، بزرگ‌ترین دستاورد دفاع مقدس است. پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه‌ای (مدظله العالی)، تاریخ انتشار 29/12/1398.
زرقانی، سید هادی؛ عابدی شجاع، فرزاد، بخشی، فاطمه؛ حجی پناه، نرگس(1401). بررسی و تبیین فرهنگ و رفتار سازمانی نیروهای مسلح از منظر حضرت امام (ره). مدیریت نظامی، 22(87)، 122-93
زمانی، ایوب(1403). «معنویت» در دفاع مقدس؛ از مفاهیم تا مصادیق؛ گفت‌وگو با چند نفر از یادگاران و پیشکسوتان دفاع مقدس در چهارمحال‌وبختیاری. پایگاه اطلاع رسانی ایکنا، تاریخ انتشار 02/07/ ۱۴۰۳.
شعبانی سارویی، رمضان(1394). طراحی و تدوین الگوی فرهنگ دفاع مقدس. مطالعات ملی، 16(63 )، 62-45.
شفقت، ابوطالب (1400). مصاحبه: نقش اندیشه حضرت امام خمینی(ره) در پیشرفت صنایع نظامی کشور. پایگاه اطلاع رسانی مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)، تاریخ انتشار 13/03/1400.
عسکرپور، علیرضا؛ مطرودی خدیجه (1402). تاثیر ساختار سازمانی بر ظرفیت جذب کارکنان با نقش میانجی انرژی سازمانی در اداره آموزش و پرورش استان خوزستان. رویکردهای پژوهشی نوین مدیریت و حسابداری، 7(27)، 96-81
غفاری، فاطمه(1398). یادگاران: کتاب شهید خرازی. چاپ ششم، تهران: روایت فتح.
قرائی آشتیانی، محمدرضا(1402). درس آموخته‌های دفاع مقدس در سیاستگذاری علم و فناوری دفاعی. مطالعات دفاع مقدس، 9(2)، 30 ـ 9.
کریم زاده، طاهر(1393). شاخصه‌های مدیریت جهادی از منظر مقام معظم رهبری. معارف، 107، 16-13.
صحیفه امام(1378). مجموعه سخنرانی‌ها و پیام‌های حضرت امام خمینی(ره).  تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره).
جلال آبادی، مصطفی(1402). شناسایی و رتبه‌بندی الگوی فرهنگ سازمانی نیروهای مسلح در دفاع مقدس. مطالعات دفاع مقدس، 9(3)، 103-81.
مجلسی، محمدباقر (1403 ق). بحارالانوار. بیروت: داراحیاء التراث العربی، 1403.
مردمی، ابوالقاسم(1395). بررسی دلایل و عوامل پیروزی جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی. مطالعات دفاع مقدس و نبردهای معاصر، 1(1)، 121-95.
نادم، محمدباقر(1400). بازخوانی سیره عبادی و معنوی شهدای دفاع مقدس. ره توشه، 2(5)، 207-199.
نساج، مریم؛ علمدار مقدم، سید حسن؛ حیدری لقب، ابراهیم(1402). کاوش تبیین الگوی شایستگی فرماندهی و مدیریت در هشت سال دفاع مقدس؛ مطالعه موردی شهید غلامحسین افشردی. مطالعات دفاع مقدس، 9(4)، 167-149.
نظرپور، مهدی(1386). جایگاه نیروهای مسلح در نظام جمهوری اسلامی. حصون، 11، 162-136.
نهج البلاغه حضرت امیر المؤمنین علی (ع). ترجمه محمد دشتی (1379)، تهران: زهد.
نیکوکار، غلامحسین؛ سلطانی، محمدرضا، نیاوند، عباس(1392). طراحی الگوی بومی شناخت و سنجش فرهنگ سازمانی سازمان‎های نظامی و انتظامی جمهوری اسلامی. مدیریت دولتی، 5(3)، 163-143.
هالستی، کی.جی(1376). مبانی تحلیل سیاست بین‌الملل. ترجمه بهرام مستقیمی و مسعود طارم سری، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
Henckaerts, Jean-Marie & Doswald-Beck (2005). Customary, International Humanitarian Law. Vol I: Rules, New York, Cambridge, University Press.
Fleck, Dieter (2009). the Handbook of International Humanitarian Law. Oxford University press.
https://article.tebyan.net/UserArticle/AmpShow/626397
http://www.farhangnews.ir
https://farsi.khamenei.ir/
http://shahiddooran.mihanblog.com