نوع مقاله : پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

فرهنگ ایثار و شهادت، یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین مولفه‌های فرهنگی و سرمایه‌های اجتماعی انقلاب اسلامی ایران محسوب می شود که از مبانی دین مقدس اسلام نشئت گرفته شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل جایگاه و نقش فرهنگ شهادت از دیدگاه مقام معظم رهبری و تأثیر آن در شکل‌دهی به هویت انقلابی و دینی، تقویت و تداوم انقلاب اسلامی ایران است. بررسی روش‌ها و راهکارهای گسترش و انتقال این فرهنگ در نسل‌های آینده از جمله اهداف این تحقیق است. در این راستا، روش تحقیق به‌صورت تحلیل محتوا و مطالعه کیفی سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌های مقام معظم رهبری انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که مقام معظم رهبری شهادت را نه‌فقط به‌عنوان یک پدیده فردی در میدان جنگ، بلکه به‌عنوان یک منبع عظیم فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برای حفظ انقلاب اسلامی می‌دانند. گسترش فرهنگ شهادت در جامعه از طریق هنر و رسانه‌ها، و همچنین تکریم خانواده‌های شهیدان، از جمله محورهای اصلی تداوم این فرهنگ در نسل‌های جدید است. نتایج: این تحقیق نشان می‌دهد که فرهنگ شهادت نه‌تنها موجب تقویت مقاومت اجتماعی و سیاسی در برابر تهدیدات خارجی می‌شود، بلکه به‌عنوان یک ارزش دینی و فرهنگی، در حفظ و تداوم انقلاب اسلامی ایران و تقویت هویت ملی و دینی تأثیرات عمیق و مثبتی دارد.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

نهج‌البلاغه(1380)، ترجمه محمد دشتی، تهران: زهد، چاپ سوم.
صحیفه سجادیه(1386)، ترجمه حسین انصاریان، تهران: پیام آزادی، چاپ نوزدهم.
ابن فارس، ابوالحسین احمد بن فارس(1399ق)، معجم مقاییس اللغة، بیروت: دارالفکر.
ابن‌منظور، محمدبن‌مکرم(۱۴۱۴ق). لسان العرب، تحقیق جمال‌الدین میردامادی، بیروت: دارالفکر، چاپ سوم.
احمد فیومی؛ المصباح المنیر؛ ج 1 و 2.
امام‌خمینی، سیدروح‌الله(۱۳۸۹)، صحیفه امام، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، چاپ پنجم.
جعفری، محمدتقی(۱۳۸۶)، ترجمه و تفسیر نهج البلاغه، تهران، فرهنگ اسلامی، چاپ یازدهم.
جوهری، اسماعیل بن حماد(1404ق)، تاج‌اللغه و صحاح‌العربیه؛ بیروت: دارالعلم للملایین.
حمیدی، سعید(1402)، بررسی راهبردهای اجتماعی و سیاسی فرهنگ ایثار و شهادت در توسعه تمدن نوین اسلامی (با استناد به فرمایشات مقام معظم رهبری)، مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، 7(13)، 40-22.
خامنه‌ای، سیدعلی، بیانات مقام معظم رهبری در سال‌های مختلف، بازیابی از دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله‌العظمی خامنه‌ای: https://farsi.khamenei.ir
راغب‌اصفهانی، حسین‌بن‌محمد(۱۴۱۲ق)، مفردات الفاظ‌القرآن، تحقیق صفوان عدنان، بیروت: دارالشامیه، چاپ اول.
سلطانی، حسین(1402)، نقش فرهنگ ایثار و شهادت در اجرای مهندسی فرهنگ اقتصاد مقاومتی از دیدگاه مقام معظم رهبری، جامعه و سیاست، 1(2)، 82-67.
شریعتمداری، جعفر(1384)، شرح و تفسیر لغات قرآن بر اساس تفسیر نمونه، مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی، چاپ دوم.
صدوق، محمد بن علی(1362)،کتاب الخصال، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
طریحی، فخرالدین‌بن‌محمد(۱۴۱۶ق)، مجمع‌البحرین، تحقیق احمد حسینی‌اشکوری، تهران:کتابفروشی مرتضوی، چاپ سوم.
عبدالمنعم، محمود عبدالرحمن(1378)، معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، قاهره: دارالفضیلة، بی‌تا.
قرشی، سیدعلی‌اکبر(۱۴۱۲ق)، قاموس قرآن، تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم.
کلینی، محمدبن‌یعقوب، الکافی،(۱۴۰۷ق). تصحیح علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه، چاپ چهارم.
لوبون، گوستاو (1318)، تمدن اسلام و عرب، ترجمه سیدمحمدتقی فخرداعی‌گیلانی، تهران: چاپخانه علمی، چاپ سوم.
مطهری، مرتضی(۱۳۸۸)، مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران: صدرا، چاپ چهارم.
مکارم شیرازی، ناصر (1380)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب‌الاسلامیه.
مکارم شیرازی، ناصر(1385)، مشکات هدایت، قم: مدرسه‌الامام علی‌بن ابی‌طالب.
مکارم‌شیرازی، ناصر(1371)، پیام قرآن: تفسیر نمونه موضوعی، قم: مدرسه‌الامام علی‌بن ابی‌طالب.
یاریاب، علی‌اصغر و شجاعی، جبار(1403)، مؤلفه‌های فرهنگ ایثار و شهادت در گفتمان مقاومت با تأکید بر منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، پژوهش و مطالعات علوم اسلامی، 16(61)، 58-46.
یداللهی، شهربانو(1402)، رهیافتی بر راهبردها و اقدامات مدیریتی ترویج فرهنگ ایثار و شهادت و دستاوردهای آن، مطالعات دفاع مقدس، 9(35)، 129-105.