فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده فرهنگ ایثار و شهادت، یکی از مهم‌ترین و ارزشمندترین مولفه‌های فرهنگی و سرمایه‌های اجتماعی انقلاب اسلامی ایران محسوب می شود که از مبانی دین مقدس اسلام نشئت گرفته شده است. هدف اصلی این پژوهش، تبیین و تحلیل جایگاه و نقش فرهنگ شهادت از دیدگاه مقام معظم رهبری و تأثیر آن در شکل‌دهی به هویت انقلابی و دینی، تقویت و تداوم انقلاب اسلامی ایران است. بررسی روش‌ها و راهکارهای گسترش و انتقال این فرهنگ در نسل‌های آینده از جمله اهداف این تحقیق است. در این راستا، روش تحقیق به‌صورت تحلیل محتوا و مطالعه کیفی سخنرانی‌ها، پیام‌ها و نوشته‌های مقام معظم رهبری انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که مقام معظم رهبری شهادت را نه‌فقط به‌عنوان یک پدیده فردی در میدان جنگ، بلکه به‌عنوان یک منبع عظیم فرهنگی، اجتماعی و سیاسی برای حفظ انقلاب اسلامی می‌دانند. گسترش فرهنگ شهادت در جامعه از طریق هنر و رسانه‌ها، و همچنین تکریم خانواده‌های شهیدان، از جمله محورهای اصلی تداوم این فرهنگ در نسل‌های جدید است. نتایج: این تحقیق نشان می‌دهد که فرهنگ شهادت نه‌تنها موجب تقویت مقاومت اجتماعی و سیاسی در برابر تهدیدات خارجی می‌شود، بلکه به‌عنوان یک ارزش دینی و فرهنگی، در حفظ و تداوم انقلاب اسلامی ایران و تقویت هویت ملی و دینی تأثیرات عمیق و مثبتی دارد.

چکیده دفاع مقدس (جنگ ایران و عراق) به‌عنوان یک رویداد تاریخی و مذهبی، علاوه بر ابعاد نظامی، با یک بسیج اجتماعی گسترده و شکل‌گیری هویت ملی مبتنی بر آموزه‌های دینی همراه بود. این تحقیق به تحلیل سازوکارهای نهادی و گفتمانی می‌پردازد که موجب شد روحانیت و نهادهای دینی به بازیگرانی کلیدی در تداوم مقاومت تبدیل شوند. روش پژوهش، تحلیل محتوای اسناد تاریخی، سخنرانی‌های روحانیون، بیانیه‌های رسمی و مصاحبه‌های مرتبط با رزمندگان است که با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که روحانیت با استفاده از ابزارهایی چون فتواهای جهادی، خطبه‌های نماز جمعه و ترویج فرهنگ شهادت، نقش بی‌بدیلی در بسیج مردمی، تقویت روحیه مقاومت و مشروعیت‌بخشی به دفاع مقدس ایفا کرده است. علاوه بر این، نهادهای دینی مانند مساجد و حوزه‌های علمیه به مراکز سازمان‌دهی نیروها، آموزش ایدئولوژیک رزمندگان و مدیریت بحران‌های اجتماعی تبدیل شدند. این مشارکت نه‌تنها در تثبیت وحدت ملی در شرایط بحرانی جنگ تأثیرگذار بود، بلکه جایگاه روحانیت را به‌عنوان عاملی مؤثر در ساختار قدرت سیاسی و اجتماعی ایران تقویت نمود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که تلفیق کارکردهای تبلیغی، آموزشی و سازمانی نهادهای دینی، نقشی محوری در تبدیل دفاع مقدس به یک گفتمان ماندگار در حافظه جمعی ایران داشته است. این مطالعه می‌تواند درک عمیق‌تری از تعامل دین و سیاست در بحران‌های ملی ارائه دهد و زمینه‌ساز پژوهش‌های تطبیقی در سایر جوامع اسلامی باشد.

چکیده دفاع مقدس (جنگ تحمیلی هشت ساله عراق علیه ایران) به عنوان یکی از مهم‌ترین وقایع تاریخ معاصر ایران، تأثیرات عمیقی بر استحکام و پایداری انقلاب اسلامی گذاشت. از منظر امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری، دفاع مقدس نه تنها یک جنگ نظامی، بلکه یک آزمون الهی و فرصتی برای تثبیت ارزش‌های انقلاب بود. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، اسناد تاریخی و بیانات امام خمینی (ره) و مقام معظم رهبری، به بررسی تأثیر دفاع مقدس بر استحکام و پایداری انقلاب اسلامی می‌پردازد. سوال اصلی این پژوهش آن است که از منظر امامین انقلاب، دفاع مقدس چگونه به تقویت پایه‌های انقلاب اسلامی و تثبیت آن در برابر تهدیدات داخلی و خارجی کمک کرده است؟ یافته‌های پژوهش به شرح ذیل است: امام خمینی (ره) با تأکید بر مفهوم "جنگ حق علیه باطل"، دفاع مقدس را به عنوان عاملی برای وحدت ملی و تقویت روحیه مقاومت در برابر دشمنان داخلی و خارجی معرفی کردند. از دیدگاه مقام معظم رهبری نیز دفاع مقدس به عنوان یک مدرسه بزرگ تربیتی عمل کرد که در آن ارزش‌هایی مانند شهادت‌طلبی، ایثار، و مقاومت در برابر ظلم نهادینه شد. این دوره همچنین باعث ایجاد یک گفتمان مقاومت در سیاست خارجی ایران شد که تا امروز نیز ادامه دارد. دفاع مقدس با ایجاد یک اتحاد ملی بین اقشار مختلف جامعه، از جمله نظامیان، روحانیون، و مردم عادی، به تقویت پایه‌های انقلاب کمک کرد و ثبات داخلی را در شرایط بحرانی تضمین نمود. دفاع مقدس نه تنها به عنوان یک عامل بازدارنده در برابر تهدیدات خارجی عمل کرد، بلکه با تقویت روحیه مقاومت و وحدت ملی، به استحکام و پایداری انقلاب اسلامی در طول زمان کمک شایانی نمود. این دوره به عنوان یک فصل درخشان در تاریخ انقلاب، همواره به عنوان الگویی برای مقاومت و ایستادگی در برابر ظلم و استکبار جهانی مطرح می‌شود.

چکیده این پژوهش به بررسی نقش و جایگاه بسیج مردمی به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم قدرت نرم و سخت در تحولات منطقه‌ای و بازتعریف هندسه قدرت در خاورمیانه می‌پردازد. در سال‌های اخیر، بسیج مردمی در کشورهایی نظیر ایران، عراق، سوریه، فلسطین و لبنان به‌عنوان بازیگری کلیدی در مقابله با تهدیدات امنیتی مانند تروریسم، جنگ‌های نیابتی،گروه‌های تکفیری، استراتژی خاورمیانه جدید، استراتژی قدرت هوشمند و طرح معامله قرن و تحریم‌ها ظاهر شده است. هدف اصلی پژوهش، تحلیل تأثیرگذاری بسیج مردمی بر بازدارندگی نظامی، دفاع از منافع ملی، ائتلاف ضلع‌های محور مقاومت منطقه، همگرایی سیاسی و تقویت هویت ملی و مذهبی در سطح منطقه است.



روش‌شناسی پژوهش بر مبنای رویکرد ترکیبی شامل تحلیل کیفی داده‌ها، مطالعات موردی (نظیر نقش حشدالشعبی در عراق و حزب‌الله در لبنان)، و تحلیل اسنادی بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که بسیج مردمی، با بهره‌گیری از ویژگی‌هایی چون مردمی بودن، انعطاف‌پذیری ساختاری، انگیزه ایدئولوژیک، سبک وچالاک بودن ،کم هزینه وپر فایده بودن توانسته است به‌عنوان عاملی مهم در موازنه قدرت منطقه‌ای عمل کند. همچنین، این نهادها به‌طور مستقیم در مهار تهدیدات امنیتی و حفظ تمامیت ارضی کشورهای هدف مشارکت داشته‌اند.



این مقاله همچنین نشان می‌دهد که بسیج مردمی به‌واسطه حمایت‌های ایدئولوژیک و عملیاتی جمهوری اسلامی ایران، نقش قابل‌توجهی در تقویت محور مقاومت و کاهش نفوذ قدرت‌های فرامنطقه‌ای ایفا کرده است.نواوری این مقاله تاکید براین نکته دارد که بسیج مردمی، به‌عنوان یک بازیگر درسطح ملی با قابلیت تأثیرگذاری درسطح منطقه ای، نقشی کلیدی در شکل‌دهی به آینده هندسه قدرت در نظم چند قطبی ایفا خواهد کرد

چکیده : مدیریت در هر جامعه‌ای از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است، به‌ویژه در جوامعی که در پی تحولات بزرگ سیاسی، اجتماعی و فرهنگی هستند. در ایران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، رویکردهای مدیریتی به‌طور چشمگیری تغییر کرد و الگویی متفاوت از مدیریت به‌ویژه در عرصه‌های نظامی، اقتصادی و اجتماعی به کار گرفته شد.لذا این پژوهش، باهدف ارائه الگوی مدیریتی تلفیقی در تراز انقلاب اسلامی برای مدیران در جامعه اسلامی بر اساس دیدگاه‌ها و شیوه‌های مدیریتی شهیدمنصور ستاری و شهید قاسم سلیمانی صورت پذیرفت.

روش تحقیق: این پژوهش کاربردی – اکتشافی با رویکرد آمیخته و با هدف ارائه یک الگوی تلفیقی مدیریتی در تراز انقلاب اسلامی مبتنی بر سبک های مدیریتی شهیدمنصور ستاری و شهید قاسم سلیمانی می باشد با استفاده از تحلیل مضمون مقاله ها، مصاحبه ها، فیلم ها و سخنرانی ها مرتبط با این دو فرمانده بزرگوار، 64 مضمون پایه ،15 مضمون سازمان دهنده و 7 مضمون فراگیر از طریق نرم افزار مکس کیو دا مشخص شد. مضمون های فراگیر برای الگو سازی ساختاری تفسیری با نرم افزار متلب در اختیار30 نفر از خبرگان قرار گرفت که به صورت گلوله برفی انتخاب شده بودند.

یافته: نتایج پژوهش نشان داد،رویکرد اقتصادی و رویکرد بین المللی به عنوان اثرگذارترین مضامین در سطح چهارم، رویکرد فرهنگی در سطح سوم، رویکردهای سیاسی و مبانی اعتقادی در سطح دوم و عوامل شخصیتی و روان شناختی و زمینه ای شغلی به عنوان اثرپذیرترین مضمون در الگوی پیشنهادی در سطح اول قرارگرفت.

چکیده جنگ به عنوان یک پدیده ناخوش‌آیند در ورای جنبه‌های تلخ آن، باید جنبه‌های سفید آن یعنی دلاوری‌، ایثار و میهن پرستی سربازانان را به نسل‌های نو یادآوری نمود. مجموعه مناظر یادمان جنگی شهر، شخصیت‌ها و رویدادهای گذشته یک ملت را یادآوری می‌کند و ذیل بازنمایی‌های فیزیکی ، ذهنی و نمادین در مکان‌های عمومی شهر کیفیت تحقق خاطره‌انگیزی شهری را تقویت می‌کنند. شهروندان از طریق برقراری ارتباط در نتیجه حواس تجربه شده، یادمان‌های جنگی را تجربه خواهند کرد. این پژوهش تجزیه و تحلیلی از چیستی، گونه شناسی و شناسایی مفهوم یادمان جنگی را انجام داده است. همچنین این پژوهش از طریق مطالعات تطبیقی 4 نمونه از مناظر یادمان جنگی در شهرهای تهران و بغداد را مقایسه کرده است. این پژوهش یک چارچوب نظری را تعریف، و میزان برجستگی یادمان‌ها جنگی را در مقایسه با یکدیگر نمایش می‌دهد. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و داده‌ها به صورت مطالعه اسنادی و کتابخانه‌ای گردآوری شده است. پس از بررسی ادبیات نظری و استخراج مولفه‌های ارزیابی برجستگی یادمان‌های جنگی(9مولفه) این پژوهش با ارائه روشی نظام‌مند، ماهیت مولفه‌های استخراجی را درمطالعات موردی تحلیل کرده است. بدین منظور برای پیشبرد اهداف پژوهش و تحلیل مولفه‌ها از روش توصیفات کلامی(مصاحبه) با متخصصان و تحلیل کمی(تحلیل سلسله مراتبی) به کمک آنها استفاده شده است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد یادمان‌های جنگی نقش بسزایی خاطره انگیزی گذشته جنگی برای نسل‌های بعدی دارد، و جایگاه یادمان‌ها مطالعاتی در تحقق خاطرات رویداد‌های جنگی به ترتیب بدین گونه است: 1- موزه دفاع مقدس، تهران؛ 2- یادمان‌الشهید، بغداد؛ 3-بهشت‌زهرا (قطعات شهدا)،تهران؛ 4-یادمان سرباز گمنام، بغداد.