نوع مقاله : پژوهشی
نویسنده
گروه پژوهش هنر، دانشکده هنر، دانشگاه دولتی نیشابور، نیشابور، ایران.
چکیده
جنگ ایران و عراق در سینمای دفاع مقدس دههٔ ۱۳۶۰ بیش از آنکه بهمثابه مجموعهای از رویدادهای تاریخی بازنمایی شود، در قالب تجربهای ادراکی و انسانی صورتبندی شده است. در این سینما، تصویر، روایت و زمانمندی به سازوکارهایی بدل میشوند که امکان انتقال تجربهٔ جنگ و تبدیل آن به حافظهای مشترک را فراهم میسازند. مسئلهٔ پژوهش حاضر تبیین همین سازوکارهای زیباییشناختی و نسبت آنها با فرایند شکلگیری و تثبیت حافظهٔ جمعی جنگ است؛ امری که در بسیاری از مطالعات پیشین، به نفع توصیف تاریخی یا محتوایی آثار، کمتر بهصورت تحلیلی بررسی شده است. اهمیت پژوهش در تمرکز بر لایههای فرمی و ادراکی سینمای دفاع مقدس و پرهیز از تقلیل آن به روایتهای صرفاً رویدادمحور یا ایدئولوژیک نهفته است.
پرسش اصلی پژوهش آن است که سینمای دفاع مقدس چگونه از طریق سازوکارهای زیباییشناختی در شکلگیری و تثبیت حافظهٔ جمعی جنگ نقش ایفا میکند. روش تحقیق کیفی و متنمحور است و دادهها به شیوهٔ کتابخانهای–اسنادی گردآوری شدهاند. تحلیل زیباییشناختی روایت، زمانمندی و منطق بصری سه فیلم دیدهبان، مهاجر و پرواز در شب مبنای بررسی قرار گرفته است.
یافتهها نشان میدهد که تجربهمحوری روایت، برجستهسازی سکون و انتظار، زمانمندی کند و تأملی، اقتصاد تصویر و حذف آگاهانهٔ خشونت مستقیم، جنگ را از سطح رخداد تاریخی به وضعیت ادراکی مشترک ارتقا میدهند. همچنین بازنمایی رزمنده بهعنوان فاعل اخلاقیِ موقعیتی، به شکلگیری حافظهای اخلاقی از جنگ میانجامد. بر این اساس، زبان زیباییشناختی سینمای دفاع مقدس دههٔ ۱۳۶۰ را میتوان سازوکاری فرهنگی دانست که حافظهای جمعی و ماندگار از جنگ تولید و تثبیت میکند.
کلیدواژهها
موضوعات
)