نوع مقاله : پژوهشی
نویسنده
استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه صنعتی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران
چکیده
جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (۱۳۵۹–۱۳۶۷) که در ادبیات رسمی جمهوری اسلامی ایران از آن با عنوان «دفاع مقدس» یاد می‌شود، صرفاً یک منازعه نظامی نبود، بلکه تجربه‌ای تاریخی و هویت‌ساز به شمار می‌آید که پیامدهای عمیقی در عرصه‌های سیاسی، امنیتی و گفتمانی جمهوری اسلامی ایران بر جای گذاشت. یکی از مهم‌ترین پیامدهای این تجربه تاریخی، شکل‌گیری و تقویت «گفتمان مقاومت» در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است؛ گفتمانی که بر مؤلفه‌هایی همچون مقابله با سلطه خارجی، حمایت از ملت‌های تحت فشار، اتکاء به ظرفیت‌های بومی و تأکید بر استقلال سیاسی و امنیتی استوار است. پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر تجربه دفاع مقدس بر شکل‌گیری و نهادینه‌سازی گفتمان مقاومت در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. مسئله اصلی پژوهش آن است که تجربه دفاع مقدس از چه طریق و با چه سازوکارهایی به شکل‌گیری و تثبیت این گفتمان در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران انجامیده است. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری سازه‌انگاری در روابط بین‌الملل و رویکرد تحلیل گفتمان، به تحلیل پیوند میان تجربه جنگ و تحول در الگوهای سیاست خارجی ایران می‌پردازد. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر مطالعه اسنادی و تحلیل متون و منابع مرتبط با سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که تجربه دفاع مقدس از طریق تقویت هویت انقلابی، مشروعیت‌بخشی به مقاومت در برابر فشارهای خارجی، برجسته‌سازی نقش بسیج مردمی و تأکید بر خوداتکایی راهبردی، زمینه‌های شکل‌گیری گفتمان مقاومت را فراهم کرده و به تدریج آن را در ساختارها، و جهت‌گیری‌های سیاست خارجی ایران نهادینه ساخته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات
)