فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده قرآن کریم بصیرت انقلابی را چراغ راه و بصیرت جهادی را شمشیر برنده در مسیر اقامه دین معرفی می‌کند. این دو مفهوم در سوره‌هایی مانند انفال و محمد به صورت تلفیقی مورد تأکید قرار گرفته‌اند. هدف اصلی این تحقیق ارائه شناسایی ابعاد، مولفه‌ها و شاخص‌های الگوی بصیرت انقلابی و جهادی در هشت سال دفاع مقدس است. این تحقیق از نوع کاربردی- توسعه‌ای است که به روش تاریخی- تحلیلی با حجم نمونه 50 نفر انجام شده است. ابزار گردآوری اطلاعات میدانی و اسنادی است. بر اساس یافته‌های تحقیق بصیرت انقلابی و جهادی در دفاع مقدس الگویی ماندگار از مقاومت را برای پایه‌گذار تمدن نوین اسلامی ارائه نمود و دو بال پرواز انقلاب اسلامی‌ هستند، یکی چراغ راه در تاریکی فتنه‌ها و دیگری موتور محرک در مسیر پیشرفت و مقاومت. جامعه‌ای که این دو ویژگی را دارد، در برابر تهدیدات داخلی و خارجی مقاوم است و می‌تواند مسیر تمدن‌سازی اسلامی را با اقتدار طی کند. طبق نتایج تحقیق بصیرت انقلابی، لایه بنیادین و بصیرت جهادی، لایه عملیاتی است. لایه بنیادین شامل بعد شناختی و عاطفی است، لایه عملیاتی شامل بعد رفتاری است. الگوی بصیرت انقلابی و جهادی در پیروزی‌های دوران دفاع مقدس شامل 2 لایه، 3 بعد، 11 مولفه و 91 شاخص است.

چکیده در چارچوب تداوم رقابت ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا در غرب آسیا، جنگ ۱۲روزه تحمیلی رژیم صهیونیستی علیه ایران به منزله رخدادی تعیین‌کننده در بازتعریف الگوی مهار ایالات متحده قابل‌بررسی است. پرسش اصلی مقاله این است که سیاست خارجی آمریکا در قبال این بحران بر کدام منطق راهبردی استوار بوده و چگونه با سازوکارهای مهار ایران در بستر نظم امنیتی - لیبرال غرب پیوند می‌یابد. این پژوهش با بهره‌گیری از چارچوب نظری واقع‌گرایی تدافعی، نظریه «موازنه تهدید» استفن والت و منطق «راهبرد مهار»، و با استفاده از روش تحلیل توصیفی - تحلیلی مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی اسناد رسمی، مواضع دولت آمریکا و گزارش‌های اندیشکده‌هایی همچون رَند و مرکز مطالعات استراتژیک و بین‌المللی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد ایالات متحده این جنگ را نه صرفاً رویارویی نظامی میان دو بازیگر، بلکه بخشی از راهبرد کلان مهار ایران و حفظ برتری راهبردی رژیم صهیونیستی در معادلات قدرت منطقه‌ای ارزیابی کرده است. از منظر آمریکا، تهدید ایران ماهیتی چندبعدی دارد و علاوه بر جنبه‌های نظامی، شامل مؤلفه‌های ایدئولوژیک، ژئوپلیتیکی و فناوری‌محور است که می‌تواند موازنه قدرت را به زیان متحدان ایالات متحده آمریکا دگرگون سازد. بر اساس این ادراک تهدید، سیاست آمریکا ترکیبی از مهار مستقیم از طریق فشار دیپلماتیک، تحریم‌های اقتصادی و حملات محدود علیه زیرساخت‌های حساس ایران و مهار غیرمستقیم، شامل حمایت اطلاعاتی و نظامی از رژیم صهیونیستی و ائتلاف‌سازی منطقه‌ای بوده است.

چکیده گفتمان مقاومت، به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های بنیادین سیاست خارجی و دفاعی-امنیتی جمهوری اسلامی ایران ، نقش محوری در شکل‌دهی به سیاست‌های منطقه‌ای و پاسخگویی به تهدیدات امنیتی خارجی ایفا می‌کند. در عصر شبکه‌های اجتماعی، سلبریتی‌ها به‌عنوان انسان‌رسانه‌هایی با نفوذ گسترده، به یکی از کنشگران کلیدی در عرصه ترویج گفتمان‌ها و شکل‌دهی به افکار عمومی بدل شده‌اند. امری که در خلال جنگ 12 روزه نیز شاهد آن بوده ایم . این پژوهش با هدف تحلیل نقش و استخراج الگوی مفهومی عملکرد سلبریتی‌های ایرانی در ترویج گفتمان مقاومت در خلال جنگ ۱۲روزه ، با استفاده از روش‌شناسی ترکیبی کیفی تحلیل مضمون و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته برده است. داده‌های پژوهش شامل محتوای منتشرشده توسط ۲۵ سلبریتی ایرانی در بازه جنگ ۱۲ روزه در بستر شبکه اجتماعی و نظرات نخبگان رسانه‌ای بوده که با روش نمونه‌گیری هدفمند گردآوری شده است.

یافته‌ها نشان داد که سلبریتی‌ها از طریق بازنمایی دوگانه «ما/دیگران»، مشروعیت‌بخشی به مقاومت، روایت‌پردازی شهادت‌محور و مواجهه غیرمستقیم با گفتمان‌های رقیب، نقش مؤثری در تثبیت و تعمیق گفتمان مقاومت ایفا کرده‌اند. بر اساس این یافته‌ها، مدل سه‌لایه‌ای کنشگری سلبریتی‌ها در سه سطح گفتمانی، رسانه‌ای و آگونیستی احصاء گردید که تعامل این سه لایه در تبیین نقش انسان‌رسانه‌ها در جنگ روایت‌ها و رقابت گفتمانی مؤثر است. مدل فوق می تواند با ارائه یک الگوی مفهومی جدید از نقش و لایه های کنشی سلبریتی‌ها به ارتقای امنیت نرم در چارچوب رقابت آگونیستی گفتمان‌ها کمک نموده و به‌ عنوان مبنایی برای سیاست‌گذاری های فرهنگی و مطالعات رسانه‌ای در آینده ی فضای مجازی کشور مورد بهره برداری قرار گیرد.

چکیده رشد روز‌افزون استفاده از رسانه‌های دیجیتال، آنها را به ابزاری مهم در جنگ رسانه‌ای تبدیل کرده‌است. انتشار محتوای دفاع مقدس در این رسانه‌ها از راهکارهای مهم مقابله در برابر تهاجم رسانه‌ای و فرهنگی دشمن است. از طرفی انتشار محتوا در این فضا مستلزم شناخت ویژگی‌های این رسانه‌ها و مخاطبانشان است و اگر محتوا به تناسب ماهیت رسانه و مخاطب دیجیتال بازتولید نشود، جذب مخاطب و انتقال پیام، مطلوب نخواهد‌بود. هدف این پژوهش تبیین چگونگی بازتولید انواع محتوای دفاع مقدس در رسانه دیجیتال است.

این پژوهش به دو روش کتابخانه‌ای‌-‌اسنادی و مصاحبه عمیق انجام‌ شده و با ۲۰ نفر از صاحب‌نظران رسانه و انقلاب اسلامی مصاحبه شده‌است. پس از تحلیل داده‌ها با نرم‌افزار مکس کیودا، یافته‌ها نشان داد؛ رسانه‌های دیجیتال در شاخصه‌هایی نظیر حق انتخاب، میزان مصرف و... با رسانه های سنتی متفاوت اند و مخاطبان در این رسانه‌ها در مولفه‌هایی نظیر میزان دسترسی، طیف سنی و فکری و... متفاوت از رسانه‌های سنتی هستند. براین اساس نکاتی برای انتشار 8 دسته کلی از محتوای دفاع مقدس تشریح شد. همچنین با توجه به مزیت‌هایی که برای صدا یافته‌شد؛ از جمله قدرت در بیان موضوعات انتزاعی، مخاطب نخبگانی و سهولت استفاده. در فرم شنیداری تعمق بیشتری صورت‌گرفت و ویژگی‌هایی برای پادکست مناسب تشریح گردید. در زمینه کتاب صوتی مهم‌ترین عنصر برای روایت صحیح، رعایت لحن مناسب تعیین گردید و در زمینه داستان‌های صوت محور، ضمن تشریح انعطاف پذیری این قالب برای نقل گونه‌های مختلف، اصولی از جمله دراماتیک بودن و تناسب با پلتفرم به عنوان نکات یافته شده مطرح گردید.

چکیده جنگ تحمیلی عراق علیه ایران که از آن با عنوان دفاع مقدس یاد میگردد،یکی از پرتلاطم‌ترین و دوره‌های تاریخ معاصر ایران است. این جنگ نه تنها بر بخش‌های مختلف جامعه ایران تأثیرگذار بود،بلکه عرصه سلامت را نیز با چالش‌های بسیاری مواجه کرد.هدف این پژوهش بررسی فعالیتهای وزارت بهداری و نقش هدایتگر آن در دوران دفاع مقدس میباشد. چالش‌ها و راه‌حل‌های مورد استفاده و تأثیرات این دوره بر نظام بهداشت کشور از دیگر موضوعات مورد مداقه در این نوشتار است. این تحقیق بر آن است با بهره‌گیری از دانش نظری و عملی به تبیین جایگاه، عملکرد و تجارب ارزنده وزارت بهداری در طول دوران دفاع مقدس بپردازد. روش انجام این پژوهش، تاریخی و گذشته نگر، و رویکرد آن توصیفی- تحلیلی میباشد. تمرکز بر اسناد آرشیوی و مطبوعات، منایع کتابخانه‌ای، جستجو در بانک‌های داده های علمی و خاطرات کادر درمان حاضر در جبهه ها، مواد این پژوهش را تشکیل داده است. بر اساس نتایج به دست آمده؛وزارت بهداری در دوران دفاع مقدس،با تکیه بر سازمان‌دهی مناسب،تلاش‌های فردی و جمعی، و استفاده از منابع داخلی و خارجی، توانست به‌طور مؤثری به نیازهای بهداشتی و درمانی رزمندگان و مجروحان جنگی پاسخ دهد. تجارب به‌دست‌آمده در این دوران به‌عنوان سرمایه‌ای ارزشمند برای بهبود و تقویت سیستم بهداشت و درمان کشور در دوره‌های بعدی محسوب می‌شود.از جنبه نوآوری، این نوشتار از اندک تحقیقات انجام شده در زمینه جایگاه و فعالیتهای وزارت بهداری در جنگ ایران و عراق میباشد، لذا میتواند مورد توجه جامعه علمی و عرصه های زیربط و نیز راهگشای پژوهشهای پس از خود باشد

چکیده این پژوهش با هدف واکاوی ارکان پیروزی ملت ایران در «دفاع ۱۲ روزه» سال ۱۴۰۴ مقابل اسرائیل و حامیان آن، به تحلیل محتوایی بیانات مقام معظم رهبری در این زمینه می‌پردازد. مسئله‌ اصلی تحقیق آن است که چه عناصری در گفتمان رهبری به‌عنوان عوامل بنیادین موفقیت جمهوری اسلامی برجسته شده‌اند و چگونه این عناصر در تبیین مقاومت و پیروزی بازنمایی می‌شوند. داده‌های تحقیق شامل پیام‌های تلویزیونی و سخنرانی‌های رسمی رهبر انقلاب در بازه‌ آغاز و انجام درگیری اخیر است که با روش تحلیل محتوایی کیفی با رویکرد تحلیل گفتمان مورد بررسی قرار گرفته‌اند. نتایج نشان می‌دهد سه مؤلفه‌ اصلی - دین، دانش و اراده - بیشترین بسامد و نقش را در این گفتمان دارند. «دین» به‌عنوان پشتوانه‌ معنوی و انسجام‌بخش، «دانش» به‌منزله‌ سرمایه‌ علمی و فناورانه‌ بازدارنده، و «اراده» به‌عنوان نیروی روانی و اجتماعی پیشران، در هم‌افزایی با یکدیگر تصویرگر قدرت ملی ایران معرفی می‌شوند. افزون بر این، بیانات رهبر انقلاب نشان می‌دهد که مقاومت ملت ایران نه صرفاً عملیاتی نظامی بلکه اراده‌ای جمعی در برابر سلطه‌طلبی قدرت‌های جهانی تفسیر می‌شود. یافته‌ها بیانگر آن است که گفتمان رهبری با تأکید بر سه رکن مذکور، علاوه بر تثبیت انسجام داخلی، پیام روشنی از بازدارندگی و اقتدار به مخاطبان خارجی ارسال کرده است. این مطالعه می‌تواند درک عمیق‌تری از پیوند میان دین، دانش و اراده در معماری گفتمان مقاومت جمهوری اسلامی فراهم آورد.