فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده اسلام یگانه دین مترقی در بین ادیان عالم است که برای اولین بار اوضاع جنگ را سامان بخشید و برای آن نظام بشردوستانه وضع کرد و برای اسیران جنگی حقوقی قائل شد. پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله وسلم نیز در دنیا نخستین شخصیتی است که قوانین عادلانه جنگ را به طور جامع بیان و در نبردهای صدر اسلام رعایت کردند و برای اسیران حق حیات و زندگی را به رسمیت شناختند. اسیران جنگی، در نظام جهاد اسلامی دارای حقوق شناخته شده ای هستند که فراتر از حقوقی است که در کنوانسیون های ژنو مقرر شده است.به اسارت گرفتن نیروهای رزمنده دشمن اگر برای مقاصد تجاری و سوء استفاده از اسرای دشمن باشد، در قرآن به عنوان امری مخالف شئونات دین و رسالت انبیاء تلقی شده است و اگر به منظور ناتوان کردن دشمن و وادار کردن طرف متخاصم به دست کشیدن از جنگ باشد، بی گمان مجاز بوده و در راستای اهداف بشردوستانه جهاد قرار دارد.در مقاله حاضر قصد داریم با روشی توصیفی-تحلیلی به بازشناسایی قواعد مترقی در آیات قرآن کریم، سیره رسول اکرم صلی الله علیه و آله وسلم و ائمه معصومین در زمینه رعایت حقوق اسیران جنگی در مقام نظر و عمل بپردازیم. چرا که احترام به دشمن در ارزشهای اسلامی یک التزام است؛ دین مبین اسلام مبانی احکام خود را بر کرامت و اصالت انسانیت نهاده و صیانت از آزادی و حقوق مشروع انسان را به عنوان یک اصل مورد تایید قرار داده و بر این اساس انسان چه آزاد و چه اسیر از حقوق مشروعی برخوردار است که لازم الرعایه است.

چکیده ترویج صحیح علوم و معارف دفاع مقدس، امکان روشن­گری جامعه را هموار می­سازد و تحریف ارزش­های آن، باعث دوگانگی در جامعه می‌شود. به‎‌همین دلیل، آیین­نامۀ نظارت بر تولید و نشر آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس که در دی 1397 هجری‌شمسی منتشر شده مورد بررسی قرار می‌گیرد. در این فرایند کارگروه استانی نظارت و داوری آثار ادبی و تاریخی دفاع مقدس، به‌عنوان مرجع صدور رأی بدوی، کارگروه کشوری به‌عنوان مرجع صدور رأی قطعی و دیوان عدالت اداری به‌عنوان صادر کنندۀ رأی نهایی تلقی می­شوند. این آیین­نامه با پیش‌بینی حضور افرادی مجرب در کارگروه­های حوزه دفاع مقدس ایجاد شده است. بااین‌وجود، این آیین­نامه اشکالاتی از لحاظ حقوقی دارد. حق تمامیت که به‌عنوان یکی از مصادیق حقوقی و اخلاقی تلقی می­شود، در نظام حقوقی بسیاری از کشورها همانند ایران، فرانسه و انگلیس مورد تأکید قرار گرفته است. پاسداری از این حق در علوم و معارف دفاع مقدس، یکی از راهکارهای عملیاتی در بیانیۀ گام دوم انقلاب محسوب می‌شود.

چکیده امروزه بیش از هر زمان دیگری ارتکاب جنایت توسط بزهکاران مرزها را درنوردیده، با ابزارهای مهلک تر ارتکاب یافته و اقوام، ادیان ، گروه ها را نشانه رفته و بزهدیدگی از حالت فردگرایانه خارج شده و بزهکار دشمن امنیت جامعه قلمداد شده است. یکی از مصادیق چنین جنایاتی، نسل کشی واقع در حلبچه می باشد . در این مقاله، برآنیم تا به شیوه توصیفی ـ تحلیلی به بررسی مباحث حقوقی جنایت بمباران شیمیایی حلبچه همچون، موارد نقض انواع کنوانسیون ها و مقررات بین المللی از سوی رژیم بعث عراق، تطبیق رفتار مجرمانه رژیم بعث عراق با جنایات بین المللی و تحلیل مسؤولیت کیفری دولت عراق، بررسی جنایت نسل کشی و سایر جنایات بین المللی طبق اساسنامه دیوان کیفری بین المللی ،ارزیابی نظام حقوقی ایران در جرم انگاری جنایت نسل کشی بپردازیم.
مطالعات نشان میدهد، با توجه به عناصر مادی و معنوی هر یک از جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل کشی مندرج در مواد 5 ،6 و 7 اساسنامه دیوان کیفری بین المللی،بمباران شیمیایی حلبچه مصداقی بارزی از جنایت نسل کشی است. با توجه به ظهورحقوق کیفری امنیت مدارکه متأثر از پیدایش جرایم بین المللی است، وجود خلاء قانونی شکلی و ماهوی درباره جنایت نسل کشی و کافی و شامل نبودن عناوین مجرمانه قانون مجازات اسلامی 1392 در تطبیق و تسرّی نسبت به جنایت نسل کشی و قابل تأمل بودن اِعمال صلاحیت جهانی محاکم داخلی ایران برای تعقیب و محاکمه متهمین این جنایت همگی ضرورت، رفع فوری خلاء قانونی موجود را ایجاب می نماید .

چکیده این مقاله بارویکرد نظریه های گیدنز و چنی در حوزه سبک زندگی و با روش نشانه شناسی، در تلاش برای پاسخ به این پرسش است که آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی در دوران دفاع مقدس چه سبک زندگی را بازنمایی می کردند ؟ در این راستا هویت فردی، هویت اجتماعی، کالاپرستی و نظایر آن به عنوان مولفه‌های نظری سبک زندگی، در مجلات خانوادگی دوره دفاع مقدس به مثابه عناصر میدان پژوهش مورد مطالعه قرار گرفته و تحلیل و تفسیر شده اند. جامعه آماری این پژوهش، نشریات خانوادگی دوران دفاع مقدس است و نمونه آماری آن دو نشریه پر مخاطب زن روز و اطلاعات بانوان می باشد. واحد مشاهده در پژوهش حاضر تصاویر دو مجله خانوادگی زن روز و اطلاعات بانوان دوران دفاع مقدس می باشد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که حجم اندک آگهی های تبلیغاتی در دوران دفاع مقدس به بافتار سیاسی جامعه آن زمان مربوط است که مصرف گرایی را تشویق نمی کرد. بطور کلی، آگهی‌های تبلیغاتی مجلات خانوادگی در دوران دفاع مقدس بیشتر روش زندگی بومی و نیز آموزهای اسلامی/ انقلابی را بازنمایی می‌کردند. بر این اساس می توان ادعا کرد که دستآورد پژوهشی و جامعه شناختی این مقاله تبیین رابطه جامعه و تولیدات فرهنگی است.

چکیده وقوع جنگ تحمیلی هشت ساله رژیم بعث عراق و حامیان آن و استمرار تهدیدات نظامی از جانب قدرت‌های جهانی و منطقه‌ای علیه جمهوری اسلامی ایران، بیانگر لزوم آمادگی همه‌جانبه کشور برای رویارویی با این تهدیدات و وقوع جنگ است. یکی از آمادگی‌های ضروری، آمادگی نظام تقنینی به‌شمار می‌آید. نوشتار روبرو بر موضوع کاستی‌های نظام تقنینی کیفری ایران برای رویارویی با شرایط جنگی با تکیه بر تجربه جنگ تحمیلی هشت‌ساله متمرکز شده؛ به‌گونه‌ای که رفع هر یک از آن‌ها به «نیاز ضروری نظام تقنینی کیفری» تبدیل شده است. روش تحقیق این پژوهش، توصیفی و تحلیلی می‌باشد و در برخی موارد به دلیل رویکرد تاریخی متن از روش اسنادی نیز بهره جسته است. هدف اصلی این نوشتار نیز کشف کاستی‌ها و خلأهای موجود در قوانین کیفری برای پاسخ‌دهی به نیازهای ناشی از شرایط جنگ می‌باشد. براساس یافته‌های این پژوهش، فقدان هنجارهای الزام‌آور در حوزه حقوق بشردوستانه، خلأ در نظام مجازات‌دهی اقدامات موجودیت های مادون دولت، بی‌توجهی به تصویب قوانین خاص شرایط جنگی و شرایط اضطراری و بی‌توجهی نظام تقنینی به جرم‌انگاری جنایات بین‌المللی در نظام قانون‌گذاری داخلی، مهم‌ترین کاستی‌های موجود است. به‌نظر می‌رسد که به‌دلیل گذشت سه دهه از پایان جنگ تحمیلی و استقرار امنیت در کشور، پاسخ‌گویی به این نیازها در سایه غفلت قانون‌گذار قرار گرفته‌ است. ازاین‌رو باید موضوعات یادشده با جایابی درست در قوانین مرتبط مورد توجه قرار گیرند یا اینکه مجلس شورای اسلامی با لحاظ همه ابعاد مورد نیاز و تصویب قانونی جامع در این‌خصوص، آمادگی نظام تقنینی کیفری را ارتقا بخشد.

چکیده جهانی شدن فرصت‌ها و تهدیدات متعددی برای کنشگران به ویژه کشورهای در حال توسعه شکل داده است. شبکه‌های اجتماعی یا فضای مجازی به عنوان جدیدترین فناوری‌ها، نقش مهمی در آگاهی‌های سیاسی و شکل‌دهی تحولات داخلی کشورها داشته و همچنین تهدیدات غیر قابل انکاری در ابعاد قدرت نرم برای کشورها به وجود آورده است. در دهه‌های اخیر، جمهوری اسلامی ایران به تجربیات متنوعی در زمینه فضای مجازی ( شبکه‌های اجتماعی ) دست یافته است ولی همچنان با چالش‌های متعددی در این زمینه روبرو است. در این مقاله نگارندگان به دنبال بررسی راهکارهای راهبردی در جهت مقابله با چالش‌های فضای مجازی برآمده‌ و این فرضیه را مورد ارزیابی قرار داده که، راهکارها و سیاست‌های جمهوری اسلامی ایران در قبال فضای مجازی را می‌توان در سطوح بین‌المللی، نقش و کارکرد سیاست‌های دولت و نقش رسانه‌ها و مدیریت آنان مورد تبیین قرار داد. اهداف پژوهش در سطح کاربردی عمدتاً در جهت مقابله با تهدیدات فضای مجازی و مقابله با راهبردهای کنشگران متخاصم می-باشد. یافته‌های پژوهش بیانگر آنست که، مهم‌ترین راهکارهای مطرح با درکی آسیب شناسانه در قبال فضای مجازی در سطجی سیستمی را می‌توان در مسائل خارجی (فقدان همکاریهای بین‌المللی )، نقش و کارکرد دولت و رسانه‌ها پیگیری کرد. روش پژوهش توصیفی – تحلیلی و شیوه گردآوری مطالب کتابخانه‌ای و اینترنتی می‌باشد.