فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده جنگ عراق علیه ایران به مثابه پدیده‌ای اجتماعی که آثار و پیامدهای آن جوامع ایران و عراق را به طور مستقیم و برخی جوامع دیگر را به طور غیرمستقیم در بر می‌گرفت یکی از مهم‌ترین تحولات اواخر قرن بیستم بود. از این رو، شناخت این تأثیرات از مسائلی است که هنوز نیاز به پژوهش دارد. این پژوهش با عنوان تبیین اثرات جنگ ایران و عراق بر هویت قومی در میان اعراب استان خوزستان با استفاده از رویکرد کمی و روش پیمایشی صورت گرفته است. نتایج نشان می‌دهد اقوام عرب خوزستان همچون گذشته طی جنگ ایران و عراق در کنار سایر هم‌میهنان خود به دفاع از تمامیت ارضی ایران پرداختند و به رغم تصور رژیم عراق وفاداری آن‌ها به ایران هرگز مورد انکار قرار نگرفت. جنگ تحمیلی هر چند باعث افزایش آگاهی اعراب ایرانی نسبت به هویت قومی خود گردید ولی بین هویت قومی اعراب ایرانی نسبت به هویت ملی‌شان همبستگی ایجاد نمود و نیروهای مرکزگرا را در میان آن‌ها تقویت نمود. همچنین نتایج نشان می‌دهد که سطوح مختلف هویت قومی در بین اعراب (اجتماعی، تاریخی، سیاسی، جغرافیایی، فرهنگی) رابطه معناداری دارند. به عبارت دیگر هویت قومی در مقابل هویت ملی قرار نمی‌گیرد.

چکیده در مقاله حاضر ابتدا برخی از اصطلاحات رایج در دانش برنامه‌ریزی درسی مانند تعریف برنامه درسی، فرایند برنامه‌ریزی درسی، عناصر برنامه درسی و برنامه درسی آموزش آمادگی دفاعی تشریح می‌شود، سپس ضمن مقایسه وضعیت موجود و مطلوب برنامه درسی دفاع‌مقدس، طرحی برای آموزش آمادگی دفاعی برای دوره‌های تحصیلی در ذیل سه‌ایده کلیدی پیشنهاد و در پایان روش‌های تولید و ارائه محتوا و نحوه سازماندهی محتوای برنامه درسی دفاع‌مقدس در قالب دروس مجزا و سایر دروس به شیوه تلفیقی مورد بحث قرار می‌گیرد و پیشنهاداتی برای اصلاح برنامه درسی دفاع‌مقدس ارائه شده است.

چکیده هدف اصلی از تحریر این مقاله بررسی ابعاد و مؤلفه‌های کلیدی مفهوم مدیریت جهادی و تفکر بسیجی و طراحی الگوی مفهومی توسعه آن در آموزش و پرورش با تعیین یک زنجیره از موازین و مقیاس‌های علمی و عملی است. مدیریت جهادی به لحاظ علمی مفهوم جدیدی است، اما سابقه دیرینه در فرهنگ ما دارد و باید به صورت دائمی به آن توجه شود. مدیریت جهادی به عنوان مدلی مبتنی بر ارزش‌های‌ ایران - اسلامی است که دارای فصل مشترک با سایر الگوهای مدیریتی است. در این مقاله ضمن بهره‌گیری از رهنمودهای امام و رهبری، الگو و شاخص‌های مدیریت جهادی به عنوان پارادایم جدید مدیریت بر مبنای اصول و ارزش‌های انقلاب اسلامی و کارآمدی آن در پرتو توسعه آموزش و پرورش بیان می‌شود. با توجه به نقش‌آفرینی و کارآمدی بسیج در عرصه مدیریت جهادی در آموزش و پرورش و خدمت به مردم، تفکر بسیجی قابلیت تبدیل‌شدن به یک الگوی کامل مدیریتی را دارد، زیرا مدیریت جهادی، مدیریتی مبتنی بر معنویست اسلامی و ارزش‌های انسانی است و ریشه اصلی آن در دو اصل توحید و ولایت و در جلوه اخلاص و ‌ایثار است. در یک کلام مدیریت جهادی و تفکر بسیجی و اسلامی، خدمت بی منت و بدون ادعا و آمیخته با خلاقیت و نوآوری است. در این نوشتار، ضمن اشاره به تعلیم و‌تربیت اسلامی مبتنی بر قرآن و سنت و عترت حرکتی سازنده و راه‌گشا در جهت انتقال نسل نو به یک آرمان جدید است که با عنایت به تجارب نگارنده در جایگاه‌های مختلف علمی، پرورشی و آموزشی امید است که زمینه با تحولی تازه در امر آموزش و پرورش واقع شود.

چکیده رزمندگان و شهدای والا مقام بالاترین خدمت را با ارائه سبک زندگی متاثر از مکتب حسینی(ع) به جامعه اسلامی‌ایفا کرده‌اند. آنان از عزیز‌ترین و بالاترین موهبت الهی یعنی جان خود، دست شسته و آن را آگاهانه تقدیم به اسلام نمودند. در این مقاله تلاش بر آن بوده است تا با تکیه بر ابعاد تاریخی، کلامی‌و عمدتاً از رویکرد جامعه‌شناختی، و با استفاده از روش سند پژوهی، آثار، نوشته‌های خاطرات و وصایای رزمندگان و شهدا، مورد توجه و بررسی قرار گیرند. سپس مهم‌ترین مصادیق سبک زندگی ایشان از جمله بصیرت بخشی، عدالت‌طلبی، دنیا گریزی و ساده‌زیستی، مسئولیت و ولایت‌پذیری، استقلال‌گرایی، شهادت‌طلبی، پاسداری از نظام و عامر به معروف و نهی از منکر، استخراج و معرفی شود. اعتقاد بر این است که رزمندگان و شهدا عالی‌ترین مظهر ارائه کننده سبک زندگی الهی ـ اسلامی بوده‌اند؛ فلذا می‌توان سیره و سلوک ایشان را به عنوان برترین الگوهای سبک زندگی اسلامی‌در کتب درسی نظام‌های آموزشی به فراگیران معرفی نمود.

چکیده ایثار و شهادت از جمله مفاهیمی است که در تمام جوامع بشری برای کسانی که در راه ارزش‌ها فداکاری نموده و کشته می‌شوند، به دیده احترام نگریسته و آنان را مقدس می‌دانند. فرهنگ ایثار و شهادت یکی از بارزترین خصوصیات ادیان الهی به‌ویژه دین مبین اسلام است. این فرهنگ پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری حضرت امام خمینی و در مواجهه با تهدیدات همه‌جانبه دشمنان اسلام، باهدف دفاع از اصول و مبانی اعتقادی، تحول ویژه‌ای را در نظام زندگی و فرهنگی مردم ایجاد کرد. اندیشمندان و دلسوزان کشور و در صدر آنان مقام معظم رهبری^{(مدظله‌العالی)}، ضمن اندیشیدن تمهیدات لازم، علاوه بر اتخاذ راه‌های متعدد از جمله تقویت دفاعی و تولید نیروی بازدارندگی، بهترین راهکار را ترویج فرهنگ ایثار و شهادت دانستند. براین‌اساس، در پژوهش حاضر، ضمن توضیح مفاهیمی چون فرهنگ، ایثار و شهادت، تلاش شده جایگاه این مفاهیم در آموزه‌های دین مبین اسلام و راه‌های تحقق و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت مورد بررسی قرار گیرد، موضوعی که می‌بایست امروزه به‌عنوان یک مسئله مهم و اساسی در دستور کار مسئولان و دست‌اندرکاران تعلیم‌وتربیت کشور بزرگ ایران اسلامی که واجد قابلیت‌های ژئوپلیتیکی منحصربه‌فرد در منطقه ژئواستراتژیکی و ژئواکونومیکی آسیای جنوب غربی است، جهت مقابله و دفع تهدیدات، برای رسیدن به تمدن اسلامی قرار گیرد، در این مقاله، ابتدا مفاهیم کلیدی تشریح، سپس محورهای مربوط، احصاء می‌شود و به‌منظور غنای بیشتر ادبیات تحقیق، دیدگاه‌های امامین انقلاب، حضرت امام خمینی^{(رحمت‌الله علیه)} و مقام معظم رهبری^{(مدظله‌العالی)} در خصوص فرهنگ ایثار و شهادت تبیین می‌گردد، در بخش سوم نیز از روش تحقیق با رویکرد توصیفی - تحلیلی استفاده شده که گردآوری اطلاعات موردنیاز از طریق منابع کتابخآن‌های، اینترنتی و اسنادی و بر اساس عنوان مقاله، تحقیق، توصیف و تحلیل شده است. در بخش چهارم، چارچوب نظری مبتنی بر دو مفهوم «ایثار و شهادت» و «تعلیم‌وتربیت» آورده شده و در ادامه یافته‌های تحقیق منطبق با اصول و مبانی قرآن و دفاع مقدس تشریح و پس از اشاره اجمالی به مبانی مرتبط بافرهنگ ایثار و شهادت، در پایان به‌منظور تبیین صحیح و منطقی از منظر معرفت‌شناختی قرآن و چگونگی پرورش و ترویج فرهنگ ایثار و شهادت در نظام تعلیم‌وتربیت کشور، ضمن جمع‌بندی، پیشنهادها و راه‌حل‌های کاربردی منظور و ارائه شده است.

چکیده پیروزی انقلاب اسلامی و استقرار نظام مقدس جمهوری اسلامی، مهم‌ترین حادثه قرن و دفاع مقدس به‌عنوان مهم‌ترین رویداد بعد از پیروزی انقلاب در رتبه‌بندی حوادث حساس و سرنوشت‌ساز تاریخ پرفرازونشیب عصر حاضر است. باتوجه‌به اهمیت این موضوع در تحقیق به نقش آموزش و تربیت معلمان در عرصه علوم و معارف دفاع مقدس پرداخته شده است. پژوهش جاری از نظر هدف از نوع پژوهش‌های کاربردی، و روش تحقیق آن توصیفی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری این پژوهش کارشناسان ارشد آموزش‌وپرورش در استان گیلان هستند. روش نمونه‌گیری در این تحقیق از نوع نمونه‌گیری قضاوتی است و تعداد نمونه‌های موردمطالعه برابر با 6۸ نفر هستند. روش گردآوری داده‌ها در این تحقیق میدانی و ابزار گردآوری داده‌ها پرسش‌نامه است. در این مقاله برای اندازه‌گیری روایی از روایی محتوا و همچنین برای اندازه‌گیری پایایی از ضریب آلفای کرونباخ استفاده شده است که مقادیر آن برای تمامی متغیرهای مدل‌بالاتر از 7/0 به‌دست‌آمده است. تمامی تجزیه‌وتحلیل داده‌های جمع‌آوری‌شده از طریق نرم‌افزارهای اس پی اس اس انجام شده است. یافته‌های حاصل از آزمون فرضیه‌های تحقیق نشان داد که آموزش معلمین بر انتقال اطلاعات، نگرش دقیق، آگاهی مناسب و تخصص آن‌ها نسبت به علوم و معارف دفاع مقدس تأثیر دارد.