فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده :  ادبیات دفاع مقدس، یکی از شاخه‌های اصلی ادبیات انقلاب اسلامی بوده که شایسته و نیازمند مطالعة جدی، از‌جانب نسل جوانِ اهل پژوهش است؛ زیرا به آنان یاری می‌دهد تا ابعاد مبهم و پیچیدة اندیشه‌های نو ملی و مذهبی، اعتقادی، فرهنگی و اجتماعی را مورد پژوهش قرار دهند. ادیبان و شاعران متعهد این سرزمین، تمام هنر و استعداد خود را در آفرینش حماسه‌های این دوره به‌کارگرفتند و به عرصة تماشا گذاشتند و با تلاش آنان، ادبیاتی ایجاد شد که به ادبیات دفاع مقدس معروف است که به ادبیات فارسی، پویایی، سمت‌و‌سو و معنویتی دو‌چندان بخشید و در تغییر ذهنیت و جهان‌بینی شاعران و ادیبان اثرگذار بود. شاعران در این دوره، از قالب‌های متنوعی برای بیان احساسات خویش در قالب شعر، در غزل، قصیده، مثنوی و غیره به طبع‌آزمایی پرداختند. مقالة حاضر بر آن است تا با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی، ضمن نگرشی بر مبانی این نوع ادبیات، به تبیین قالب‌های به‌کار‌گرفته‌شده در شعر دفاع مقدس، با بیان نمونه‌هایی از هریک، پرداخته و خواننده را در درک درست موضوع یاری رساند. نتایج پژوهش، نشانگر آن است که زبان این ادبیات، به‌دلیل کاربرد لغات و اصطلاحات کهنه و نو دارای تنوع است. رعایت درست قواعد صرف‌و‌نحو کلمه و کلام و دور‌بودن از ضعف تألیف و غرابت استعمال واژگانی و همچنین پرهیز از اطناب‌های بی‌مورد و حذف‌های بی‌جهت، از خصوصیات سبکی ادبیات دفاع مقدس است.

چکیده جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، جا‌به‌جایی‌های جمعیتی و مهاجرت‌های اجباری گسترده‌ای را به‌دنبال داشت. گروهی از این مهاجرین، دانش‌آموزان بودند که به‌همراه خانواده‌های خود به تهران مهاجرت کردند و به‌دلیل ناسازگاری فرهنگی و اجتماعی و شرایط نامناسب اقتصادی خانواده‌ها، با مشکلات عدیده‌ای در محل تحصیل خود رو‌به‌رو گردیدند. بررسی‌ها، نشان می‌دهد که بسیاری از این دانش‌آموزان مهاجر، به‌دلیل شرایط بد اقتصادی و مسکن نامناسب مجبور به ترک‌تحصیل شدند و یا به مشاغل کاذب و حتی اعتیاد و فساد روی آوردند. بنابراین، پژوهش حاضر به‌دنبال بررسی این موضوع است که مهاجرت‌های اجباری جنگ تحمیلی، چه تأثیری بر‌روی کیفیت تحصیلی دانش‌آموزان مهاجر داشته و عوامل مؤثر بر آن کدام است. روش مورد‌استفاده در این پژوهش، روش کتابخانه‌ای است و جهت ارائة برخی شاخص‌های جمعیتی نیز، از گزارشات بنیاد امور مهاجرین در سال 1369 و از اسناد مطالعاتی هم برای پی‌بردن به وضعیت تحصیلی دانش‌آموزان مهاجر در اقامتگاه‌ها و محلات جدید تحصیل آنان استفاده شده است.

چکیده چکیده: انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بخشی از سرنوشت و هویت ملت ایران در چهار دهة اخیر است و براساس این دو رویداد کلان تاریخی- حماسی، امام خمینی^{رحمت‌الله‌علیه}، اسلام، عاشورا، شهادت، آرمان­شهر، استقلال، آزادی، صلح، عدالت و برابری درزمرة باورها و ارزش­های استقلال از استکبار و رهایی از استبداد و تجاوز خارجی جمهوری اسلامی ایران است. هریک از این سرفصل­های محتوایی و ارزشی می­تواند، به‌تنهایی هستة مرکزی بسیاری از سرفصل­های آموزش‌و‌پرورشرا شکل دهد و در رشد مهارت­های شناختی، عاطفی و اجتماعی دانش­آموزان کشور مؤثر باشد. برهمین‌اساس، بایستی انقلاب اسلامی و دفاع مقدس، سهمی ارزنده در بالندگی آموزش‌و‌پرورش کشور داشته باشند، زیرا ارزش­ها و باورهای انسانی، اسلامی و ایرانی در‌حد‌اعلای خود در منظومة انقلاب اسلامی و دفاع مقدس تبلور یافته است؛ باعنایت‌به موارد بالا، پژوهش حاضر، با روش توصیفی- تحلیلی و با در‌نظر‌گرفتن مفاد اسلامی- ایرانی سند تحول بنیادین آموزشی کشور به‌رشتة‌تحریر درآمده و درپی بررسی منظومة انقلاب اسلامی و دفاع مقدس در‌حوزة تعلیم‌و‌تربیت اعتقادی، عبادی و اخلاقی است.

چکیده  سبک‌شناسی ادبی با رویکردهای پیشرفتة خود، سعی بر کشف مضمون سخن شاعران داشته است. در میان انواع گوناگون، سبک‌شناسی لایه‌ای از‌جمله دقیق‌ترین شیوه‌های رایج در تحلیل متون ادبی است. در پژوهش حاضر، نویسنده با روش توصیفی- تحلیلی سعی بر تحلیل محتوا و فرم لایة واژگان سروده‌های سیدحسن حسینی داشته است. پژوهش پیش‌رو به دو سطح واژگان مفهومی و صوری تقسیم شده است و یافته‌های آن نشان می‌دهد؛ لایة مفهومی واژگان با بار معنایی دینی و حماسی، بیشترین کاربرد را در اشعار حسینی دارد تا جایی‌که حماسه‌های شاعرانه نیز، در خدمت زبان دینی درآمده و با آموزه‌های دینی مانند شهادت ترکیب شده و جنگاوری رزمندگان میهن به پردة تصویر کشیده شده است. بررسی لایة مفهومی شعر حسینی، از یک‌سو، هم‌آوایی و همراهی وی با جریان انقلاب اسلامی ایران را پدیدار می‌سازد و از سوی‌دیگر، نگاه هنر برای زندگی در سروده‌هایش را به مخاطب القا می‌کند.
 

چکیده  ارزش‌ها، پایه و اساس بینش و کنش انسان را تشکیل داده و در انتخاب، گزینش و انجام کنش، نقش اساسی دارند. ارزش‌های دفاع مقدس، دارای عناصر مثبت و سازنده‌ای است که حفظ و انتقال صحیح آن، تضمین‌کنندة سلامت اخلاقی و تأمین‌کنندة سعادت جامعه است؛ از این‌رو، پژوهش حاضر، با‌هدف بررسی و تشخیص نظام ارزش‌های دوران دفاع مقدس و نیز زمان کنونی، تبیین تغییرات و راهکارهای حفظ و انتقال ارزش‌های دفاع مقدس نگاشته شده است. این پژوهش، از حیث ماهیت، توصیفی- تحلیلی، از نظر اجرا و کنترل شرایط، یک بررسی پیمایشی و از نظر هدف، کاربردی بوده و با‌توجه‌به موضوع، دارای دو جامعة آماری متفاوت است. جامعة آماری اول را همة جوانان دختر و پسر ردة سنی 15 تا 25 سال شهر تهران و جامعة آماری دوم را نیز کارکنان و اساتید دانشگاه و پژوهشگاه عالی دفاع ملی و تحقیقات راهبردی و دانشگاه جامع امام حسین^{علیه‌السلام} تشکیل می‌دهند. برای تجزیه و تحلیل داده­ها، پس از تعیین نرمال‌بودن توزیع و با‌توجه‌به سطوح سنجش متغیرها، از آزمون‌های آماری مربوطه استفاده شده است.یافته‌های آماری و تجزیه‌و‌تحلیل آن‌ها، نشانگر وجود رابطة معنی‌دار، بین متغیرهای مستقل مورد‌سنجش در پژوهش حاضر (پایگاه اقتصادی- اجتماعی خانواده، میزان و نوع مصرف رسانه‌های اجتماعی، نوع جامعه‌پذیری، احساس محرومیت نسبی و ادراک فرصت‌های مسدود) با متغیر وابسته (اولویت‌های ارزشی) است. در‌نهایت، نتایج به‌دست‌آمده از آزمون معنی‌داری تفاوت میانگین اولویت‌های ارزشی، نشان از معنی‌داری تفاوت میانگین اولویت‌های ارزشی جامعة کنونی با دوران دفاع مقدس دارد.

چکیده جنگ تحمیلی با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود به‌صورت گسترده‌ای از شهریور 1359، کشور ایران را تحت‌تأثیر قرار داد. در این راستا، مطالعة ابعاد مختلف آن، به‌ویژه مطالعة عملکرد و شیوه‌های رفتاری مدیریت جنگ و دفاع از کشور طی این دوران از اهمیت بالایی برخوردار است؛ زیرا در این جنگ نمونة موفقی از مدیریت به سبک جدید (مدیریت انقلابی) ارائه گردید که حاصل جهان‌بینی الهی امام خمینی^{رحمت‌الله‌علیه} و خلاقیت فرماندهان و مدیران عرصه‌های مختلف دفاع مقدس بود که در شرایط کنونی هم می‌تواند راهنما و الگویی اصولی برای دفاع از کشور باشد. باتوجه به این امر، پژوهش حاضر با روشی توصیفی- تحلیلی و با استناد به منابع اسنادی، اینترنتی و کتابخانه‌ای به واکاوی دو رویکرد اصلی حاکم بر نحوة دفاع و مدیریت جنگ پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نیروهای اسلام‌گرای مکتبی به رهبری امام خمینی‌^{رحمت‌الله‌علیه} متعهد به شیوة انقلابی جنگ و دفاع همه‌جانبه بودند. جناحی که با ارائة مدیریتی مبتنی بر اصول دینی و مذهبی، این رخداد را به فرصتی برای بازتولید و تثبیت جمهوری اسلامی تبدیل نمود. در مقابل، نیروهای ملی‌گرا و ملی- مذهبی با مدیریت بنی‌صدر به نبرد کلاسیک اعتقاد داشتند؛ اما موقعیت حکومت نوپای ایران، توانایی به‌کارگیری آن را نداشت. سرانجام هم ناموفق‌بودن چند عملیات جنگی و عزل بنی‌صدر از فرماندهی کل قوا و ریاست جمهوری، خط بطلانی بر آن کشید و در‌نهایت، روند دفاع انقلابی و همه‌جانبه بر جنگ حاکم گردید.