فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده سینما و فیلم‌های سینمایی، تولیدات فرهنگی و هنری مهمی هستند که تأثیرات عمیقی روی فرهنگ جامعه دارند. نظام معارف قرآنی نیز از موضوعات مهمی است که در جامعۀ ایران اسلامی از اهمیت بسیاری برخوردار بوده و هدف از استخراج و تبیین این معارف، پایه‌ریزی و کاربست آن‌ها در ابعاد گوناگون زندگی مسلمانان است. اهمیت نظام معارف قرآنی در زندگی مسلمانان و جایگاه مهم سینما و فیلم‌های سینمایی در ابعاد مختلف جامعه این ضرورت را ایجاد کرده تا شناخت و شناسایی نظام معارف قرآنی و بازتاب آن در فیلم سینمایی تنگۀ‌ ابوقریب پی‌گیری شود؛ بدین‌منظور، پرسش‌ پژوهش این‌گونه مطرح شده که نظام معارف قرآنی چگونه در فیلم سینمایی تنگۀ‌ ابوقریب بازتاب یافته است. این پژوهش به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و داده‌های آن با جستجو در منابع کتابخانه‌ای و اسنادی گردآوری شده است. نتایج پژوهش بیانگر آن است که در فیلم تنگۀ ابوقریب، نظام معارف قرآنی درقالب شخصیت‌پردازی هر یک از نقش‌های فیلمنامه بازتاب داشته‌اند. درخصوص محتوا و مضمون فیلم تنگۀ ابوقریب نیز باید بیان کرد که غیر از مؤلفه‌های قرآن‌شناسی، احکام فردی و احکام مدنی سایر مؤلفه‌های نظام معارف قرآنی در بطن فیلمنامه گنجانده شده و در این بین، احکام بین‌المللی محوری‌ترین مؤلفه در محتوای فیلم محسوب می‌شود.

چکیده در ساخت پل خیبر که به‌عنوان یکی از طولانی­ترین پل‌های شناور نظامی جهان شناخته می‌شود، از مصالح پایدار در مقابل بمباران ساخته شده است. در سال 1363 هجری‌شمسی، برخی از مهندسان نیروهای مسلح و جهاد سازندگی، به مناطق جنوبی ایران اعزام شدند و جلسه­ای با هدف ساخت پلی برای هورالعظیم تشکیل دادند. برای ساخت این پل شناور، تمامی مصالح همانند چوب، فلز، فایبرگلاس و سیستم بادی بررسی شد. در نهایت، طرح تلفیق فایبرگلاس و فوم به علت پرکردن درزها و شکاف­های ناشی از جوشکاری مطرح شد. با‌توجه‌به اینکه پل خییر، شاهکار مهندسی بوده و ساخت آن با تمام کمبودها و تحریم­ها انجام شد، ضروری است با مطالعۀ آن، از تجربیات ارزشمند آن بهرۀ کافی برد؛ ازاین‌رو، در این پژوهش، ابتدا به ضرورت و نحوۀ ساخت و سپس، نقاط ضعف و قوت پل خیبر پرداخته می‌شود.

چکیده یکی از زوایای مهم و کمتر توجه‌شدۀ تاریخ‌نگاری جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران، بررسی نقش فرماندهان در مدیریت و تصمیم‌گیری‌های راهبردی است که نقش مهمی در سرنوشت جنگ تحمیلی داشت. شهید امیر سپهبد علی صیاد شیرازی یکی از مؤثرترین فرماندهان دوران دفاع مقدس بود که با تدبیر هوشمندانه و دقیق خود در فرماندهی، اهداف رژیم بعثی عراق را که از پشتیبانی کشورهای مختلف نیز بهره‌مند بودند، با ناکامی و شکست مواجه کرد. علاوه‌بر این، شیوه‌های مدیریتی و فرماندهی وی نیز به‌عنوان یک الگوی موفق در سطوح مختلف فرماندهی و مدیریتی برای فرماندهان و مدیران قابل‌استفاده و قابل‌انتقال به نسل‌های آینده است. از این‌رو، هدف از این پژوهش، بررسی راهبردهای فرماندهی شهید صیاد شیرازی بوده و این پرسش مطرح شده که ایشان در زمان فرماندهی‌شان، از چه راهبردهایی استفاده نموده‌اند. روش به‌کار گرفته‌شده در این پژوهش، روش کیفی بررسی مکتوبات و نوشته‌های دردسترس دربارۀ شهید صیاد شیرازی است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که شهید صیاد شیرازی به‌واسطۀ طراحی و برنامه‌ریزی دقیق عملیات‌ها، کنترل و سازمان‌دهی امور جبهه، تخصص و نبوغ نظامی و فرماندهی خود باعث موفقیت‌های چشمگیری در دوران پرافتخار دفاع مقدس شد.

چکیده رژیم بعثی عراق در 31 شهریورماه سال 1359 شمسی (22 سپتامبر 1980 میلادی) بنابه دلایل متعدد ژئوپولیتیک و ایدئولوژیک هشت سال جنگ ناعادلانه را علیه ایران آغاز کرد. در این جنگ، بازیگران منطقه­ای و فرامنطقه­ای بنابر مقتضیات و شرایط ایجاد‌شده نسبت به این رویداد واکنش نشان دادند که در این بین، نقش پادشاهی اردن به دلایل عینی و ذهنی در حمایت از رژیم بعثی صدام بیشتر مشهود بوده است. به‌گونه‌ای که در جنگ، اقدامات متعددی در راستای حمایت­های سیاسی، اطلاعاتی، نظامی و اقتصادی در سطوح منطقه­ای و بین­الملل از صدام حسین کرد و به باور بسیاری از تحلیلگران سیاسی، پادشاهی اردن به‌عنوان برجسته­ترین حامی صدام حسین در جهان عرب شناخته شده است. هدف از این پژوهش، شناخت رفتار پادشاهی اردن درقبال تجاوز رژیم بعثی عراق به ایران، چرایی اتخاذ سیاست­ها و اقدامات حیاتی نظامی ـ اطلاعاتی از جانب این نظام و بررسی رفتار اردن در جنگ و نقش ملک حسین (پادشاه اردن) در حمایت از رژیم بعثی عراق است. بر این اساس، پرسش اصلی این پژوهش آن است که سیاست و اقدامات نظامی و اطلاعاتی دولت اردن درقبال جنگ رژیم بعثی عراق علیه ایران چه بوده است. به‌دنبال آن، نویسندگان بررسی فرضیه‌ای را مبنی‌بر اینکه اردن با اتخاذ اقدامات نظامی ـ سیاسی و اطلاعاتی به حمایت از رژیم بعثی عراق در جنگ هشت‌ساله علیه ایران پرداخته، مد نظر دارند. این پژوهش به شیوۀ توصیفی ـ تحلیلی موردبررسی قرار گرفته و روش گردآوری داده­های مرتبط با پژوهش به‌صورت اسنادی است. نتایج این پژوهش نشان می­دهد که اردن با اتخاذ حیاتی­ترین اقدامات نظامی ـ اطلاعاتی، موثرترین نقش را در حفظ رژیم بعثی عراق و توسعۀ آن در جنگ تحمیلی علیه ایران داشته است.

چکیده دوران جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران (سال‌های 367 ـ 1359 شمسی)، تأثیرات فراوانی در حوزه‌های مختلف فرهنگ و هنر ایران بر جای گذارد. واقعۀ جنگ تحمیلی همانند جریان انقلاب اسلامی هنرمندان زیادی را به خود جذب کرد که توانستند اصول و معیارهای جدیدی در بیان محتوا و صورت خلق کنند و تأثیرات خود را از واقعۀ جنگ در آثارشان نمایان سازند. این تأثیرپذیری در آثار هنرمندان تجسمی استان خوزستان، به‌عنوان یکی از آسیب‌پذیرترین نقاط کشور که شاهد ناخوشی‌های جنگ و دستخوش ناملایمات بسیاری بود بیش از دیگر هنرمندان نمایان است؛ اما، فقدان اطلاعات کافی از هنرمندان تجسمی استان خوزستان در دوران جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران، امکان مطالعۀ کامل را فراهم نمی‌سازد؛ ازاین‌رو، این پژوهش قصد دارد به شناسایی این هنرمندان و بررسی آثار ایشان، بپردازد. پرسش این پژوهش آن است که هنرمندان تجسمی استان خوزستان در دوارن جنگ تحمیلی چه کسانی بودند و این دوران چه تأثیری بر آثار ایشان گذاشته است. هدف این پژوهش علاوه‌بر شناسایی هنرمندان تجسمی استان خوزستان که در دوران جنگ تحمیلی در جهت ثبت فرهنگ و هنر ملی کوشیدند، بررسی تأثیر جنگ تحمیلی بر آثار ایشان از سال 1359 تا 1367 شمسی است. این پژوهش از نظر هدف توسعه‌ای، از حیث روش، توصیفی ـ تحلیلی و بر پایۀ مطالعۀ منابع کتابخآن‌های و بخش عظیمی از تحقیقات میدانی استوار است. نتایج پژوهش، ضمن شناسایی هنرمندان ناشناختۀ استان خوزستان در رشته‌های مختلف تجسمی، بر این نکته اذعان دارد که تأثیرات جنگ تحمیلی در روند کار هنری آنان تأثیرات به‌سزایی گذاشته که در شیوۀ بازنمایی، نوع مضامین، کاربرد عناصر بصری و نمادپردازی مشهود است.

چکیده درحالی‌که تهیة رونوشت از آثار فکری توسط کتابخانه­های عمومی با هدف نگهداری و حفاظت از این آثار به‌عنوان یکی از استثنائات حق نشر و تکثیر در قوانین مرتبط با مالکیت فکری ایران مغفول واقع شده بود، «آیین­نامة حفظ و نگهداری اسناد و مدارک دفاع مقدس» که در دی‌ماه 1397 در روزنامة رسمی منتشر شد، به‌عنوان نخستین مقرره در نظام حقوقی کشورمان نسخه‌برداری با هدف مذکور را تحت شرایطی خاص و به‌صورت نسخه­برداری الکترونیکی توسط دستگاه­های اجرایی و نهادهای وابسته به آن­ها نظیر نهاد کتابخانه­های عمومی کشور الزامی دانسته و حتی رونوشت اسناد تهیه شده را در حکم اسناد طبقه­بندی شده قرار داده است. کتابخانه­های عمومی فرانسه نیز به‌موجب قانون مالکیت فکری این کشور (اصلاحیة سپتامبر 2018) با مقاصدی همچون حفاظت از آثار علمی، قادر به تهیة رونوشت از آثار مذکور هستند. شایان ذکر است حق نسخه­برداری کتابخانه­ها در هر دو کشور موردمطالعه، شرایط خاصی داشته و نظر به جرم­انگاری عدم رعایت ضوابط جواز نسخه­برداری در این نظام­های حقوقی، مواردی چون عدم رعایت کمیت قانونی در نسخه­برداری و یا تهیة رونوشت با اهداف سوداگرانه توسط کتابداران می­تواند مسئولیت کیفری مباشر، کتابخانه و یا هر دو را به‌صورت همزمان در پی داشته باشد. روش این پژوهش، توصیفی ـ تحلیلی و هدف اصلی از آن، تبیین حقوقی امکان نسخه­برداری از آثار توسط کتابخانه­ها و بررسی نحوة ایجاد مسئولیت کیفری برای این اشخاص حقوقی در صورت تعدی از این حق است.