فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده یکی از مهم‌ترین تدابیر دفاعی و امنیتی در جنگ تحمیلی، تصمیم‌گیری راهبردی بود که تأثیر بسیاری بر انقلاب اسلامی داشت. پژوهش حاضر باهدف بررسی تصمیمات راهبردی فرماندهان عالی دورۀ جنگ تحمیلی، سعی دارد تا دوران فرماندهی هاشمی‌رفسنجانی را در جنگ رژیم بعث عراق علیه ایران موردارزیابی قرار دهد. در پژوهش حاضر، به این پرسش پاسخ داده می‌شود که چرا هاشمی‌رفسنجانی در دو مقطع از سال‌های 1362 و 1367 هجری‌شمسی به فرماندهی جنگ منصوب شد؟ فرضیۀ پژوهش برحل‌اختلاف موجود میان سپاه و ارتش برای ادامۀ جنگ و خاتمه‌دادن به جنگ از مسیر دیپلماسی، تأکید دارد. روش تحقیق این پژوهش توصیفی- تحلیلی و شیوۀ جمع‌آوری داده‌ها به‌صورت میدانی و اسنادی است.

چکیده با آغاز جنگ رژیم بعث عراق علیه ایران، نیروها و تجهیزات زیربنایی کشور مورد‌حمله قرار گرفت. این مسئله باعث شد تا به پدافند غیرعامل توجه شود. این پدافند با احداث سنگرهای کوچک در کشور آغاز شد و به پناهگاه‌های عمومی گسترش یافت. در دوران دفاع مقدس، سازمان‌هایی همانند ارتش، واحد مهندسی سپاه و دفتر سازه‌های امن وزارت مسکن و شهرسازی پناهگاه‌های متعددی احداث کردند. مطالعۀ پناهگاه‌های دوران دفاع مقدس در این پژوهش، دارای سه هدف کلیدی است. نخست، گنجینه‌های موجود به نسل‌های آتی منتقل می‌شوند. دوم، می‌توان از نقاط قوت آن‌ها در ساخت استحکامات استفاده نمود. سوم، می‌توان با رفع نقاط ضعف، به توانمندی‌های نیروهای تدارکاتی و تجهیزاتی در صحنۀ عملیات و مناطق پشتیبانی افزود. نگاه غالب در این پژوهش کاربردی، براساس اصول مهندسی و ریاضی است. نتایج این مقاله نشان می‌دهد، پناهگاه موردنظر باتوجه‌‌به امکانات زمان احداث دارای کیفیت مطلوبی بوده و می‌توان از آن به‌عنوان پناهگاه موقت در تهدیدهای احتمالی بهره گرفت. همچنین، می‌توان آن را به امکانات نوینی همانند درب ضدانفجار، سیستم برق محافظت شده، پنل‌های خورشیدی و مصالح مقاوم در برابر آتش مجهز کرد. 

چکیده مسئولیت بین‌المللی رژیم بعث عراق در جنگ تحمیلی از موضوع‌هایی است که ذهن ­ایرانیان را به خود مشغول کرده است. بررسی حقوقی و تاریخی دفاع مقدس، نیازمند بازخوانی وقایع و اقدامات جامعۀ جهانی است؛ ازاین‌رو، در این مقاله به دو پرسش اصلی مورد پاسخ داده می‌شود. نخست، آیا جامعۀ جهانی به­ویژه سازمان ملل در مقابل جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق علیه ایران، واکنش قابل‌توجهی نشان داده است؟ دوم، آیا اقدامات حقوقی برای جبران خسارت‌های جنگ توسط رژیم بعث عراق کافی بوده است؟ جنگ، آزمون مهمی برای مسئولان شورای امنیت بود تا گامی برای حفظ صلح ­و­ امنیت جهانی بردارند؛ اما، متأسفانه این شورا با واکنشی دوگانه از تعیین متجاوز خودداری نمود و تنها در بند ­6­ قطعنامۀ ­598 تعیین متجاوز را به‌صورت دومرحله‌ای از مجرای تحقیق­­ زیرنظر دبیرکل مشخص نمود. درنهایت، دبیرکل با ارائۀ گزارشی، رژیم بعث عراق را متجاوز معرفی کرد و این تجاوز را ناقض اصول بنیادین حقوق بین­الملل و ممنوعیت کاربرد زور دانست. این گزارش، پاسخی به عملکرد گزینشی­ شورا در حفظ صلح­ و­ امنیت بین‌المللی بود. به‌نظرمی‌رسد، گزارش دبیرکل می‌تواند مبنای قضاوت در خصوص تعیین متجاوز و مسئول جبران خسارت‌های ایران باشد.

چکیده  فرمالیست­ها آثار ادبی را بدون آگاهی از شخصیت و عقاید مؤلف بررسی می‌نمایند. براساس آرای این گروه، فرم و شکل مبنایی برای تحلیل زیبایی‌شناسی، شناخت برجستگی‌های زبانی و کشف معنای نهفته در آثار ادبی است. امروزه، فرمالیسم یکی از رویکردهای رایج در نقد آثار ادبی است؛ به‌همین‌دلیل، در مقالۀ حاضر برای شناسایی شگردهای واژه­سازی نام­ها و نشانی‌های کتاب فرهنگ جبهه، از رویکرد فرمالیستی استفاده می‌شود. از دیدگاه فرمالیست‌ها، آشنایی­زدایی باعث هنجارشکنی می‌شود و زبان را از حالت عادی خارج می‌نماید. هنجارشکنی به دو شیوۀ هنجارافزایی و هنجارگریزی باعث برجسته‌سازی کلام می­شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد، در آفرینش خلاقانه و گزینش نام­ها و نشانی­های کتاب فرهنگ جبهه از هر دو قاعده استفاده شده است. کاربرد وزن و موسیقی واژه­ها، صنایع بدیعی و بیانی از شگردهای مهم حوزۀ هنجارافزایی است. همچنین، ترکیب‌‎‌سازی و طنز از شگردهای مهم هنجارگریزی است که در آفرینش نام­ها و نشانی­های کتاب فرهنگ جبهه استفاده شده است.

چکیده حقوق بشردوستانه، شاخه‌ای از حقوق بین‌المللی است که هدف اصلی آن، حمایت کامل از افراد غیرنظامی و احترام به کشته‌شدگان در زمان جنگ‌های داخلی و جهانی است. برخی از صاحب‌نظران مسائل سیاسی و حقوقی معتقدند، جنگ به عنوان امری گریزناپذیر، باعث اختتام قواعد و مقررات جهانی نمی‌شود؛ بلکه، با ایجاد قوانین نوینی، باعث قانونمند کردن رفتار متخاصمان و انسانی کردن جنگ می‌شود. با ظهور جنگ، منافع ملی تهدید می‌شود. در چنین شرایطی بر تمام شهروندان آن کشور واجب است با تمام توان و ظرفیت‌های موجود به دفاع از حقوق کشور بپردازند. این مطلب ضرورت تحقیق و پژوهش در عرصۀ دفاع از منافع ملی ایران را نشان می‌دهد. مقالۀ حاضر با استفاده از روش کتابخانه‌ای و فیش ‌برداری، گردآوری و تحلیل شده است. ایران با فاصلۀ‌ اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با جنگ هشت سالۀ رژیم بعث عراق علیه ایران مواجه شد. در این تحقیق تلاش شده تا میزان پایبندی رژیم بعث عراق به مقررات حقوق منازعه‌های مسلحانه و حقوق بشردوستانه مورد بررسی و ارزیابی قرار گیرد. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد، در دوران دفاع مقدس، مقررات حقوق بین‌المللی بشردوستانه از جمله ممنوعیت کاربرد تسلیحات شیمیایی و تعرض به میراث فرهنگی توسط رژیم بعث عراق نقض شده است.

چکیده شناسایی سبک نویسنده و پردازش زبان طبیعی از اهمیت ویژ‌ه‌ای برخوردار است و پژوهش در این زمینه به دو صورت کیفی و کمی انجام می‌شود. ازآنجایی‌که شعر و ادبیات همواره یکی از افتخارات تاریخی زبان فارسی به‌شمار می‌آید، شناسایی سبک نویسندگان و شاعران به‌صورت گسترده، بدون‌اعمال نظرات انسانی و به شیوۀ کمی، امری ضروری است. در این پژوهش کاربرد روش‌های آماری برای شناسایی سبک نویسنده مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ به‌همین‌دلیل، ویژگی‌های واژگانی، حرفی و نحوی از متن‌های منتخب استخراج می‌شود. هدف اصلی مقاله، استخراج ویژگی‌های صوری متن و دسته‌بندی اشعار مربوط به دو شاعر حوزۀ دفاع مقدس (قیصر امین‌پور و محمدرضا عبدالملکیان) است. به‌این‌منظور، از دو دسته‌بند K نزدیک‌ترین همسایه و بیز ساده جهت انجام عمل دسته‌بندی و انتساب داده‌ها استفاده شد. بررسی هر کدام از دسته‌بندها با استفاده از معیارهای ارزیابی، انجام شد. نتایج ارزیابی‌ها روی سه نوع ویژگی نشان داد، ویژگی‌های واژگانی بدون حذف واژه‌های دستوری در دسته‌بند بیز ساده با 92 درصد معیار F از بالاترین دقت در میان انواع ویژگی‌ها برخوردار است. این نتیجه، نشان‌دهنده کارآیی قابل‌ملاحظۀ این نوع ویژگی در شناسایی سبک نویسنده است.