فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده تاکنون، پدیده عظیم دفاع مقدس چندان در قاموس علم و روش‌شناسی قرار نگرفته و بررسی این موضوع می‌تواند نقطه شروعی برای حرکت‌های جدید علمی باشد. یقینا، تولید دانش از پدیده‌ای به نام دفاع مقدس بدون درگیر ساختن پژوهشگران با ابعاد این پدیده، میسر نخواهد شد و به طور قطع، اتصال روش‌شناسان دانشگاهی و پژوهشگران، به کارگزاران و متولیان حوزه دفاع مقدس، می تواند به هم‌افزایی علمی در این حوزه منجر خواهد شد. در این مقاله، با مرور چکیده 100 مقاله علمی پژوهشی و علمی- ترویجی، ابعاد روش‌شناختی این مقالات شناسایی و دسته بندی شد تا از این رهگذر بتوان وضعیت گذشته تحقیقات دفاع مقدس را به تصویر کشید و از طرفی پیشنهادات لازم را جهت بهبود روشهای تحقیق این حوزه به منظور خلق آثار علمی ارائه کرد. نتایج نهایی این بررسی نشان می‌دهد که تحقیقات گذشته در 16 محور صورت گرفته است وابعاد روش‌شناختی آنها هم در 9 بعد اصلی و 29 بعد فرعی قابل طبقه‌بندی است. در پایان مقاله نتیجه گیری و پیشنهادات مربوط به استفاده از انواع روش‌های پژوهش در مطالعات دفاع مقدس آورده شده است.

چکیده چکیده: شخصیت‌ها، بخش جدانشدنی خاطرات دفاع مقدس هستند. بیشتر از مناطق، عملیات‌ها، نام­های قهرمانان و شهدای جنگ به‌یاد سپرده می‌شوند. مقالۀ حاضر، به شخصیت‌پردازی و ارتباط شخصیت با ساختار روایی مجموعه‌های انیمیشن دفاع مقدس می‌پردازد. دراین‌راستا، نظریۀ روایت‌شناسی ساختارگرا و آرای نظریه‌پردازانی همانند کالر، پرینس و چتمن، شخصیت‌پردازی در مجموعه‌های انیمیشن­ دفاع مقدس، با تأکید بر سه مجموعۀ شجاعان، همسنگران و حماسۀ یک دلاور با رویکردی آسیب‌شناسانه بررسی می‌شوند. ابتدا، هر مجموعه معرفی شده و سپس براساس تقسیم ساختارگرایانۀ روایت، ارتباط شخصیت‌ها با ساختار روایی بررسی می‌شود. این پژوهش، از لحاظ ماهیت توصیفی و هدف کاربردی است که با روش گردآوری کتابخانه­ای-اسنادی و مشاهدۀ موردی، یافته‌هایی کیفی به دست می‌دهد. نتایج نشان می‌دهد، رویدادمحوری، تحمیل شعار و گرایش ایدئولوژیک راوی باعث شده‌، ساختار روایی این مجموعه‌ها در راستای شخصیت‌پردازی شکل نگیرد.

چکیده چکیده: پژوهش حاضر، با هدف شناخت مقولۀ عدالت توسط شهدای جنگ تحمیلی، به بررسی وصیت‌نامه‌های آنان می‌پردازد؛ ازاین‌رو، با استفاده از روش تحلیل محتوا، چهارصد نمونه از وصیت‌نامه‌های شهدا تجزیه‌و‌تحلیل شد. براساس این روش، مقولۀ عدالت به سه حوزۀ اصلی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی تقسیم شده و هرکدام از آن‌ها با استفاده از نرم‌افزاری Excel و Spss سرشماری شد و نمودارهای موردنیاز استخراج شد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد، بیشترین توصیه‌های شهدا به حوزۀ عدالت سیاسی و مؤلفه‌های اصلی آن اختصاص دارد. همچنین، حجم وسیعی از وصیت‌نامه‌ها به عدالت اقتصادی اختصاص دارد. این موضوع نشان می‌دهد، شهدا، دغدغۀ عدالت اقتصادی داشتند و مصداق بارز آن را توزیع عادلانۀ ثروت و حمایت از اقشار ضعیف جامعه می‌دانستند. در حوزۀ عدالت اجتماعی، برپایی عدل در جامعۀ اسلامی، امر به معروف و نهی از منکر، شایسته‌سالاری، از مؤلفه‌های موردتوجه شهدا بوده است.

چکیده چکیده: هنر تئاتر که در کشور ما پدیده‌ای وارداتی شناخته می‌شود، به‌عنوان پدیده‌ای گفتمانی همواره نقش مهمی در تعالی فرهنگ، رفتار و اندیشه بشری دارد. از سویی دیگر، جنگ به‌عنوان پدیده‌ای مخرب، تأثیر بسیاری در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی داشته و تحولات گسترده‌ای در رفتار، باورها، فرهنگ و شیوۀ سلوک انسان‌ها پدید آورده است. با شروع جنگ تحمیلی رژیم بعثی عراق علیه ایران در فاصلۀ کوتاهی به پشتوانۀ افکار دینی و انقلابی، جریانی با عنوان تئاتر دفاع مقدس وارد کارزار فرهنگی شد. تئاتر دفاع مقدس، پدیدۀ همزاد جنگ است که هم از آن تأثیر می‌گیرد و هم بر جنگ تأثیر می‌گذارد. در این پژوهش سعی می‌شود، خدمات متقابل جنگ و تئاتر، سیر تحولات این دو و رابطۀ پدیدۀ جنگ با تئاتر ملی بررسی شود؛ به‌همین‌دلیل، در این پژوهش از دو روش کتابخانه‌ای و میدانی استفاده شده است. در روش کتابخانه‌ای از با سه دسته منابع مکتوب، تصویری (فیلم، عکس و ...) و صوتی (نوار مصاحبه‌ها و ...) استفاده شد. سپس گردآوری داده‌ها، به شیوۀ میدانی با مصاحبه از فعالان تئاتر مقاومت انجام شد. سرانجام، با گردآوری داده‌ها و بررسی توصیفی-تحلیلی آن‌ها، پژوهش تکمیل شد.

چکیده چکیده: مستند­هایی که دربارۀ دفاع مقدس تولید شده، دارای مشخصه‌هایی است که آن را از مستندهای دیگر متفاوت می­کند. این مشخصۀ نمایش شخصیت­هایی انسانی است که هر روز در زندگی عادی و روزمرۀ افراد مشاهده می‌شود. آن‌ها، همانند قهرمانان فیلم­های غربی دارای مهارت­های جنگی نیستند و این شاخص­ترین ویژگی «مستند دفاع مقدس» به‌شمار می‌آید. تمرکز مقالۀ حاضر، روی همین ویژگی دفاع مقدس خواهد بود. در این مقالۀ توصیفی و تحلیلی، تلاش می­شود با مطالعۀ موردی فیلم­های مستند حوزۀ دفاع مقدس به هدف خود نائل شود. جنگ تحمیلی به موازات زندگی مردم، در مستندها و فیلم­های سینمایی انعکاس یافت. در واقع، فیلم مستند برداشت هنرمند از جنگ بود. نتایج نشان می­دهد، مستندسازان تلاش می­کنند با تأکید بر ویژگی‌ها، عادی بودن افرادی که در جنگ شرکت نموده­اند، نشان دهند. همچنین، به رویکرد تحمیلی و دفاعی دفاع مقدس تأکید کنند. تمرکز بیشتر بر دفاعی بودن جنگ تحمیلی، شرکت در جنگ را به یک وظیفۀ انسانی و شرعی تبدیل می­نماید. کلیۀ فیلم­هایی که دربارۀ جنگ ساخته شده­اند، دارای جلوه‌های تبلیغی هستند. از سوی دیگر، رسالتی که آوینی و پیروان سبکی او  در انعکاس حضور رزمندگان در جبهه­های نبرد قائل هستند، فیلم­سازی را با کار انبیاء و اولیای خدا همسان می­دانند؛ ازاین‌رو، انسان تصویر شده، با انسان فلسفه­زدۀ غربی متفاوت است.

چکیده چکیده: کاربرد مدل­های دینی، به‌خصوص نهج‌البلاغه برای ارتقای سازمان‌های نظامی کشور بسیار مفید است. در این پژوهش سعی شد با بررسی کتابخانه‌ای نهج‌البلاغه، به مدلی دست یافت. به‌همین‌دلیل، ابتدا نظام مدیریت منابع انسانی و زیرسیستم‌های مبتنی‌بر شایستگی بررسی شد. سپس کلام امیرالمومنین^{علیه‌السلام}، به‌صورت کاربردی در جنبه‌های مدیریت منابع انسانی و نظام شایستگی مدیران سازمان‌های نظامی بررسی شد. با‌توجه‌به بررسی ادبیات و تعریف پنج زیرسیستم اصلی در حوزۀ منابع انسانی، شایستگی مدیران و فرماندهان دفاع مقدس را می‌توان در این پنج شاخه دید. از سوی دیگر، براساس غور در نهج‌البلاغه، 22 شایستگی برای فرماندهان وجود دارد. سپس، در قالب یک مدل ماتریسی، شایستگی‌های فرماندهان در پنج زیرسیستم منابع انسانی معرفی شده است. براساس تکنیک مدلسازی ساختاری تفسیری، نظرات پانزده نفر از خبرگان و تبیین روابط میان مؤلفه‌ها مشخص شد، شایستگی‌ها در مدلی هشت سطحی دسته‌بندی می‌شوند.