فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده امروزه، به دلیل افزایش حملات تروریستی در سراسر جهان و احتمال بمب گذاری در نزدیکی ساختمان‌ها و اماکن مذهبی قدیمی، مدیریت عوارض ناشی از انفجار مورد توجه ویژه قرار گرفته است. حرم امام رضا (ع) از بسیاری جهات دارای اهمیت است. جدا از خاستگاه تاریخی بنا که عامل مشترکی بین بناهای تاریخی است، ارزش­های مذهبی و استفاده مداوم از آن باعث تمایز بیشتر آن از سایر بناهای تاریخی می­شود. در این مقاله، تأثیر انفجار بر میزان تخریب ساختمان گنبد خشتی حرم امام رضا (ع) بررسی شده است. شبیه سازی انفجار با نرم افزار Autodyn و شبیه سازی گنبد حرم با نرم افزار Abaqus انجام شده است. نتایج نشان داد که اگر 10 کیلوگرم TNT در وسط گنبد و روی زمین منفجر شود، هیچ آسیب جدی به گنبد وارد نمی­شود و سازه پایداری خودرا حفظ خواهد کرد. اما اگر انفجار در مجاورت دیوارها باشد، باعث از بین رفتن دیوار و در نتیجه تخریب گنبد می­شود.

چکیده ماهیت رقابتی خاورمیانه به‌گونه‌ای است که همۀ بازیگران اصلی منطقه می‌کوشند نظم جدید را براساس منافع ملی خود تقویت کنند. در بحران سوریه عرصۀ رقابت بین دو بازیگر مهم منطقه‌ای، ایران ‌و عربستان، مبتنی بر ویژگی‌های نوواقع‌گرایانه قابل فهم است. سوال اصلی پژوهش این است که استراتژی ایران و عربستان دربارۀ بحران سوریه در قالب نظریۀ نوواقع‌گرایی چگونه قابل تبیین است؟ فرضیه بر این اساس است که استراتژی ایران در بحران سوریه، موازنه‌سازی بر بقای بشاراسد و حفظ وضع موجود، حمایـت از جریـان مقاومـت اسـلامی و جبهـۀ اول مبـارزه بـا رژیـم‌صهیونیسـتی در قالب نظریۀ نوواقع‌گرایی تدافعی است. عربستان هم با هدف حفظ منافع به کنار گذاشتن بشاراسد، در قالب نظریۀ نوواقع‌گرایی تهاجمی قابل فهم است. روش پژوهش، توصیفی- تحلیلی و گردآوری اطلاعات از منابع کتابخانه‌ای است. یافته‌ها نشان می­دهد، ایران در بحران سوریه در چارچوب واقع‌گرایی تدافعی به دنبال افزایش امنیت خود در برابر تهدیدات منطقه است؛ درحالی که سیاست خارجی عربستان، با هدف افزایش قدرت منطقه‌ای، از نوع محافظه‌کارانه به سیاست خارجی تهاجمی، تغییر کرده است.

چکیده از محوری­ترین عوامل اتحاد و همدلی نیروهای لشکری و مردمی در طول هشت سال دفاع مقدس، وجود امام‌خمینی^(ره) بود. ایشان توانستند افزون‌بر وحدت و همدلی، جنگ را مدیریت نموده و اهداف انقلاب اسلامی را در آن شرایط بحرانی پیش ببرند. این مقاله با بهره‌گیری از رویکرد توصیفی- تحلیلی بر آن است تا ضمن شناخت مؤلفه­های اساسی در استراتژی رهبری امام‌خمینی^(ره)، بر تبیین عملیاتی نقش و توان مدیریتی ایشان در دفاع مقدس نیز بپردازد. یافته­های تحقیق نشان می­دهد که ترکیبی از دو سبک مدیریت جنگ و بحران‌ها و مدیریت معنوی و دینی بود که توانست جلوی تجاوز عراق به ایران را بگیرد و الگوی منحصر به فردی از امام^(ره) را به جای بگذارد. رفتار و عملکرد امام‌خمینی^(ره) در طول جنگ ایران و عراق نشان می‌دهد که ایشان از هر دو شیوۀ مزبور در مدیریت بحران‌ها به نحو احسن استفاده کردند. برخلاف تصور عده‌ای که شیوه مدیریت امام^(ره) را فردی یا در ارتباط مستقیم با مردم می‌پندارند، ایشان از مدیریت راهبردی نیز استفاده کرده و به آن بیشتر اعتقاد داشتند.

چکیده ژئوپلیتیک غذا از جمله گرایش­های موضوعی است که در طی دهه­های اخیر به دلیل خشکسالی­های پیاپی و رشد سریع جمعیت در جهان مطرح شده است. ژئوپلیتیک غذا در ایران به دلیل واقع شدن در موقعیت خشک و نیمه‌خشک جهان و از سوی دیگر تهدیدهای خارجی مداوم، از جمله حمله نظامی و یا تحریم اقتصادی و... از اهمیت ویژه­ای برخوردار است. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه­ای و پژوهش میدانی در پی پاسخ به این پرسش است که مهم‌ترین مؤلفه‌های شکل‌دهندۀ ژئوپلیتیک غذا کدام­ هستند؟ برای تجزیه و تحلیل یافته­های پرسشنامه از نرم­افزار آماری Spss و آزمون رتبه­بندی فریدمن استفاده شده است. نتایج پرسش‌نامه نشان داد که در بُعد سرزمینی (موقعیت جغرافیایی)، در بُعد جمعیتی (کمیت و کیفیت جمعیت)، در بُعد اقتصادی (تولید مواد غذایی باارزش بالا)، در بُعد فرهنگی- اجتماعی (ترکیب جمعیت شهری و روستایی و تولید مواد غذایی)، در بُعد سیاسی (سیاست‌های حمایت از تولید)، در بُعد دفاعی- امنیتی (تأمین بهداشت جامعه) و در بُعد علمی- برنامه‌ای (فناوری تولیدی)، به‌عنوان متغیرهای شکل‌دهنده و مؤثر در شکل‌گیری ژئوپلیتیک غذا محسوب می‌شوند.

چکیده موفقیت نهادهای علمی کشور در دستیابی به قله‌های پیشرفت، برآمده از میزان همپوشانی تصاویر ذهنی نخبگان آن است. هرچه این همپوشانی کمتر و نظرات متنوع باشد، اقدام‌ها نیز مختلف، موازی و گاه مخرب هستند. هدف این پژوهش ارائۀ مدلی راهبردی از نظام علمی برپایۀ منظومۀ فکری مقام معظم رهبری به عنوان عالی‌ترین مقام رسمی کشور است. بنابراین همۀ سخنرانی‌های مرتبط با موضوع ایشان در جایگاه رهبری، از سال 1368 تا 1398، مورد بررسی قرار گرفت.روش پژوهش ما ترکیبی از تحلیل محتوای جهت‌دار و تحلیل مضمون است. نزدیک به 90 سخنرانی معظم‌له فیش‌برداری شده و منبع اصلی سخنرانی‌ها، سایت رسمی ایشان است.یافته‌ها نشانگر این است که مقام معظم رهبری راهکار توسعۀ علم را تولید علم نافع، توسعۀ علوم‌پایه، بومی‌سازی علمی، ثروت‌آفرینی و نوآوری می‌دانند. همچنین در خطاب به مسئولان، توجه ویژه به دانشگاه‌ها، اهتمام به اجرایی شدن مصوبات نقشۀ جامع علمی کشور، اولویت‌دهی به جهش علمی کشور، تقویت ارتباط صنعت با دانشگاه، پیوستگیِ زنجیرۀ علمی از ابتدایی تا آموزش عالی و استفاده از علم به مثابه دیپلماسی برای تحقق اهداف عالیه نظام، مورد تأکید قرار می‌دهند.

چکیده عملیات والفجر8، نقطۀ عطفی در تاریخ هشتاد سالۀ پدافند هوایی ایران است. نوآوری‌های به کار رفته در این عملیات، در عملیات‌های بعدی هم دیده شد. درس‌آموزی از نوآوری‌های پدافند هوایی در عملیات والفجر8، برای نیروهای مسلح و کاربست مدیریتی آن، ضروری است. تاکنون در این باره پژوهش‌های نظام­مندی انجام نشده است. در این راستا، هدف پژوهش، شناسایی نوآوری‌های پدافند هوایی در عملیات والفجر8 است. پژوهش از نوع اکتشافی و داده­ها از نوع اسنادی، کتابخانه­ای و روش مصاحبه است. بر اساس یافته­ها، نوآوری‌های پدافند هوایی در یازده بخش طبقه­بندی شد که عبارت­اند از تنوع و ترکیب جنگ­افزارها، جا‌به‌جایی‌های ضربتی و سریع، پنهان ماندن از دید دشمن، فریب دشمن، کوچک‌سازی جنگ‌افزارها، رعایت اصول حفاظت اطلاعات، تغییر چیدمان جنگ‌افزارها، انهدام موشک‌های هوا به زمین عراق، استفادۀ بهینۀ از شبکۀ دیده‌بان بصری، سبک­سازی سامانه‌های پدافند هوایی و جابه‌جایی‌های مکرر. در نهایت اینکه دستاورد این نوآوری‌ها، مشتمل بر هدف قرار دادن هواپیماها و بالگردهای دشمن و برتری در میدان نبرد بود.