فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده دوران هشت سال دفاع مقدس به فرموده مقام معظم رهبری^{(مدظله‌العالی)}: «اوج افتخارات ملت ایران است»؛ لذا برای حفظ و انتقال ارزش‌های دفاع مقدس و فرهنگ ایثار و شهادت به نسل آینده، بایستی این فرهنگ با جدیت در برنامه‌ریزی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور مدنظر قرار گیرد. ازاین‌رو، نگارنده در این مقاله در پی پاسخ به این سؤال است که چه راهبردهایی بر حفظ و انتقال علوم و معارف دوران دفاع مقدس مؤثر است. یافته‌های تحقیق مبنی بر مطالعات میدانی نشان می‌دهد که سیاست‌گذاری فرهنگی در قالب پنج راهبرد تولید محصولات و تولیدات آموزشی (آموزش‌وپرورش و آموزش عالی)، تولیدات نمادین، تولیدات شنیداری، دیداری و ارتباطی، تولیدات نوشتاری و تولیدات مناسک مذهبی، در حفظ و انتقال علوم و معارف دفاع مقدس مؤثرند که در این میان، تولیدات شنیداری، دیداری و ارتباطی، بیشترین و تولیدات نمادین، کمترین تأثیر را دارند.

چکیده در سال‌های اخیر، با اینکه جریآن‌هایی به نام هنر دفاع مقدس در شاخه‌های مختلف فرهنگی و هنری به وجود آمده، اما هنر دفاع مقدس هنوز هم با مشکلات متعددی روبه‌روست. در سال‌های بعد از جنگ تحمیلی به‌ویژه در سال‌های اخیر نگاره‌های دفاع مقدس اعم از تصاویر شهدا یا نمادهای دفاع مقدس وسیله‌ای هستند در قالب عناصر و مبلمان شهری برای ثبت و انتقال رشادت رزمندگان به نسلی که از نزدیک جنگ را ندیده و نسل‌های بعدی که نمی‌دانند هشت سال مقدس دفاع چگونه گذشته است. ارائه تصویری درست از نسلی که انقلاب کرد و خونش را پای انقلاب گذاشت، مهم‌ترین رسالت هنر انقلابی است. در این مقاله به مطالعه تأثیر نگاره‌های دفاع مقدس در زیباسازی فضا و مبلمان شهری و بهداشت روانی جامعه پرداخته و برای این منظور، تأثیر نگاره‌های دفاع مقدس در هویت‌بخشی، ایجاد حس مکان و احساس تعلق خاطر شهروندان، تأثیر در مناسبات اجتماعی افراد جامعه، زیباسازی محیط و فضای شهر در جهت آرامش بیشتر شهروندان موردمطالعه قرار گرفته است.

چکیده عمل به تکلیف صرف‌نظر از سود و زیان مادی آن اصل بنیادین اندیشه متعالی امام خمینی (رحمت‌الله علیه) را تشکیل می‌داد. امام تربیت‌یافته مکتب عاشورا بود. بر همین اساس، دفاع و جهاد در اندیشه امام یک تکلیف الهی است. دفاع از کشور اسلامی تکلیف الهی است که هیچ امری بالاتر از آن نیست و بر تک‌تک افراد جامعه از خرد و کلان و زن و مرد واجب است. در این نوشتار، نویسنده سعی کرده است ابتدا با بررسی سخنان و آثار امام خمینی ^{(رحمت‌الله علیه)} فهم و برداشت خود را از اندیشه ایشان تبیین نماید. سپس در چارچوب اندیشه الهی امام ^{(رحمت‌الله علیه)} جنگ تحمیلی عراق علیه ایران (دفاع مقدس) بررسی شده است.

چکیده دانش‌آموزان به‌عنوان قشر عظیمی از افراد جوامع؛ سرمایه‌های فرهنگی و ملی یک کشور محسوب می‌شوند. پژوهش حاضر، چگونگی تقویت و کیفیت افزایی هویت ملی دانش‌آموزان را در دایره تبیین و ترویج فرهنگ دفاع مقدس، بررسی می‌کند. این مجموعه به روش توصیفی و بررسی و تحلیل آثار و اندیشه‌ها؛ ابتدا به ویژگی‌ها و مؤلفه‌های حیات طیبه در طول مدت دفاع مقدس به‌عنوان مرکز تحول بنیادی در فکر و عمل، پرداخته است. در این مقاله، پس از ذکر معنای قاموسی دفاع مقدس، هویت و واژه ولایت، به حوزه معنای آن در یک ارتباط ولایی و الهی پرداخته می‌شود و منشأ تفاوت آن با جنگ تبیین می‌گردد. سپس به آثار توحید قلبی و عملی امام که وحدت توحیدی و تحول بنیادی جنگ را رقم می‌زند، پرداخته و دفاع مقدس را به‌عنوان خلق جدیدی از یک تفکر اعتقادی، بررسی می‌کند. در ادامه به اثبات می‌رساند، جنگ در حیطه فرماندهی ولایی امام خمینی و با عمل به آداب و دسترسی به آمال قرآنی تبدیل به دفاع مقدس شده است. تقویت و تحکیم هویت ملی دانش‌آموزان وابسته به ژرف‌اندیشی و ثبت و بسط فرهنگ دفاع مقدس بوده که بازیابی و بازسازی هویت ملی آنان را تضمین می‌کند.

چکیده هدف این پژوهش بررسی جایگاه فرهنگ ایثار و شهادت در برنامه درسی مدارس متوسطه ایران با تأکید بر کتب آمادگی دفاعی بود. طرح به کار گرفته شده در این تحقیق، توصیفی - تحلیلی است. تحقیقات توصیفی، مجموعه روش‌هایی است که هدف آن‌ها، توصیف کردن شرایط یا پدیده‌های مورد بررسی است و تحلیلی است، یعنی محقق با وزن کردن و ارزش بخشیدن به قسمت‌های ذهنی محتوا که قابل‌اندازه‌گیری نیستند، سعی می‌کند به تفسیر آن‌ها نائل آید. در تحقیق حاضر کتب آمادگی دفاعی دوره متوسطه اول و دوم بر اساس شاخصه اصلی ایثار و شهادت و مؤلفه‌های آن مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفته‌اند. روش تحلیل داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی (جدول، درصد و فراوانی) صورت‌گرفته است تا تصویر منظم و قابل قبولی به مخاطب ارائه کند. نتایج پژوهش نشان داد که در کتب آمادگی دفاعی دوره اول و دوم جمعاً ۱۸۲ بار بحث مهم و شیرین ایثار و شهادت موردبحث و بررسی قرار گرفته است و دراین‌بین مؤلفه‌های ایثار و استقامت، خدامحوری در مقابل خودمحوری، عدم تعلق به دنیا و احترام به دیگران که از مصادیق باارزش شهادت‌طلبی و ایثار هستند بیشترین فراوانی و مباحث علم و آگاهی و تعالی روح و روان کمترین میزان را به خود اختصاص داده‌اند.

چکیده انقلاب اسلامی از همان بدو شکل‌گیری به تشکیل تمدن نوین اسلامی توجه ویژه‌ای داشت و به همین جهت همواره در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی حرکت می‌کرد. حرکت در این مسیر مستلزم توجه به مؤلفه‌های متعددی بود که این مؤلفه‌ها در فواصل زمانی مختلف توسط حضرت امام خمینی^{(رحمت‌الله علیه)} و مقام معظم رهبری، امام خامنه‌ای^{(مدظله‌العالی)} موردتوجه قرار گرفته و در قالب شرایط زمانی و مکانی به آن‌ها اشاره‌شده است. یکی از این مؤلفه‌ها که از جایگاه ویژه‌ای در تحقق تمدن نوین اسلامی برخوردار است، مؤلفه اقتدار دفاعی است. اقتدار دفاعی و یا قدرت بازدارندگی یکی از مؤلفه‌هایی است که در شکل‌دهی تمدن نوین اسلامی نقشی تعیین‌کننده داشته و شدت و ضعف آن در شکل‌دهی به تمدن نوین اسلامی بسیار تأثیرگذار است. مقام معظم رهبری^{(مدظله‌العالی)} به‌خوبی به اهمیت این مسئله واقف بوده و طول زمان مدیریتی خود به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی همواره به این مؤلفه توجه داشته‌اند. این مقاله با رویکردی پژوهشی در اندیشه ایشان، قصد دارد تا اهمیت و نقش اقتدار دفاعی را در تحقق تمدن نوین اسلامی مورد بررسی قرار دهد و از این منظر فتح بابی در جهت اهمیت‌دادن به این مؤلفه در مناسبات بین‌المللی قرار گیرد.