فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده شناخت نیازهای واقعی و ارائه خدمات موثر به ایثارگران و خانواده­های آنان در ابعاد مختلف فرهنگی، علمی، آموزشی، اجتماعی، بهداشتی درمانی، بیمه­ای، معیشتی، اشتغال، مسکن، حقوقی، اداری، رفاهی و استخدامی با حفظ اصول عزتمندی، عدالت و روحیه خوداتکایی و شئون ایثارگری از جمله سیاست­هایی بوده است که همواره در قوانین موضوعی مربوط به ایثارگران سعی شده است تا به آن توجه شود. قانون برنامه پنجم توسعه نیز، که در راستای الزامات سند چشم­انداز تهیه شده است، اولویت دادن به ایثارگران را در عرصه­های اقتصادی و آموزشی مورد توجه قرار داده و به عنوان یک سیاست کلی مدنظر قرار داده است. بررسی این قانون با توجه­به فرارسیدن زمان تدوین برنامه ششم توسعه برای دستگاه­های اجرایی به منظور شناخت آسیب­ها و ضعف و قوت­های آن امری ضروری به نظر می­رسد. بدین_­منظور در این مقاله ابتدا به بررسی مفاد قانون برنامه پنجم توسعه و ارائه آسیب­های مختلف پرداخته می­شود و سپس در گام بعدی، با تطبیق آن با سیاست­های کلی ایثار و شهادت، شکاف­های آن از منظر دیگری احصا می­گردد. در ادامه با شناسایی مسائل و موضوعاتی که در جامعه ایثارگری وجود دارد و هم­چنین آسیب­های نظری گذشته به اولویت­بندی آن آسیب­ها پرداخته می­شود و در نهایت پیشنهادها و سیاست­هایی برای تدوین قانون برنامه پنج ساله ششم توسعه کشور در حوزه ایثار و شهادت ارائه می­گردد.

چکیده محاصره دریایی از شیوه ­های مجاز در جنگ دریایی است که به ویژه برای فشار اقتصادی علیه دشمن به ­کار می‌رود. از نظر حقوق جنگ دریایی اعمال محاصره دریایی تابع قواعدی است که اعتبار قانونی محاصره دریایی منوط به رعایت آن­هاست. در جنگ ایران و عراق شیوه محاصره دریایی توسط هر دو طرف جنگ به­کار گرفته شد. ایران در طول هشت سال جنگ، عراق را تحت محاصره کامل دریایی قرار داده بود. متقابلا، عراق نیز در آغاز جنگ نفت­کش­ ها در سال 1363 (1984) کوشید حملات هوایی خود علیه کشتی­ های نفت­کش در خلیج فارس را بر مبنای محاصره دریایی جزیره خارک توجیه حقوقی کند. مقاله حاضر به واکاوی قواعد حقوق جنگ دریایی درباره محاصره دریایی و بررسی و ارزیابی حقوقی رویه­های ایران و عراق در این خصوص پرداخته است. یافته­ های این مقاله نشان می­دهد محاصره دریایی ساحل عراق توسط ایران، با رعایت موازین حقوق جنگ دریایی انجام شده بود، اما محاصره ادعایی عراق در مورد جزیره خارک به لحاظ نقص موازین یادشده وجهی از اعتبار نداشته و مجوز حمله به کشتی ­های تجاری نبود.

چکیده دوران هشت ساله دفاع مقدس یکی از مهم­ترین مقاطع تاریخی و مهم ایران از منظر ارزش­های انسانی و الهی است. برای نگهداشت و انتقال ارزش­های دفاع مقدس به نسل آینده باید این فرهنگ در برنامه­ریزی فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور مدنظر قرار گیرد. در این راستا کشورها برای تدوین سیاست فرهنگی خود راهبردهای متنوعی را متناسب با دیدگاه­های سیاسی و وضع اجتماعی خود مدنظر قرار می­دهند. هدف این راهبردها حراست هویت ملی از طریق حفظ و حراست میراث فرهنگی و احیای گذشته تاریخی در راستای تقویت غرور ملی و مذهبی است در غیر این صورت ارزش­ها و معانی غنی فرهنگی یک رویداد ارزشمند به فراموشی سپرده خواهد شد. براین اساس نویسندگان این مقاله در پی پاسخ به این سئوال­اند که چه خط مشی‌هایی برای حفظ و انتقال علوم و معارف دوران دفاع مقام مؤثر است؟ یافته­های تحقیق در راستای آزمون فرضی مقاله مبتنی بر مطالعات میدانی نشان می­دهد که سیاست­گذاری فرهنگی در قالب پنج راهبرد تولید محصولات آموزشی (آموزش و پرورش و آموزش عالی)، تولیدات نمادین، تولیدات شنیداری، دیداری و ارتباطی، تولیدات نوشتاری، تولیدات مناسک مذهبی در نگهداشت و انتقال علوم و معارف دفاع مقدس به نسل‌های کنونی و آتی مؤثر است که در این میان تولیدات شنیداری، دیداری و ارتباطی بیشترین تأثیر و تولیدات نمادین کمترین تأثیر را دارند.

چکیده رهبری مهمترین عامل پیروزی و شکست و حفظ روحیه و پیشگیری از آسیب­های روانی در جنگ است. شخصیت عرفانی و حماسی حضرت امام^(ره) از ایشان، رهبر و فرمانده ­ای بی­ نظیر در دوران دفاع مقدس ساخته بود که نگرش، آموزه­ ها و سیره­ ایشان تأثیر عمیق انکارناپذیری بر روحیه ملت و رزمندگان و آمادگی­های آنان در برابر دشمنان داشت. عشق و محبت وصف ناپذیر آحاد ملت و رزمندگان اسلام به ایشان از باورهای دینی آنان سرچشمه می­ گرفت. رزمندگان اسلام افزون بر محبت بسیار زیاد به حضرت امام، عمیقاً باور داشتند. ایشان جانشین امام عصر^(ع) است و از ولایت امام معصوم و شأن مرجعیت دینی و زعامت سیاسی جامعه اسلامی برخوردار است. از این رو در چارچوب این باور ولایت حضرت امام را در ادامه ولایت معصوم پذیرفته و به لوازم آن پایبند بودند و اطاعت و پیروی از آنان را بر خود واجب می دانستند. پژوهش حاضر به بررسی تأثیر کلام حضرت امام بر عناصر کار تیمی رزمندگان قرارگاه خاتم­الانبیاء ^(ص) در دفاع مقدس با تمرکز بر عملیات کربلایی­ها می­پردازد. جامعه آماری این پژوهش، کارکنان قرارگاه خاتم­الانبیاء ^(ص) در شهر تهران هستند که در عملیات کربلای ۵ شرکت داشته ­اند. از این تعداد جامعه آماری که 21 نفر است براساس روش نمونه­گیری خوشه­ای تعداد ۳۷ نفر به عنوان نمونه در نظر گرفته شد و پرسشنامه بین آنها توزیع شد. نتایج نشان می­دهد کلام حضرت امام بر همه ۱۷ مورد از عناصر کار تیمی در بین رزمندگان اسلام در جبهه ­های حق علیه باطل مؤثر است. حضرت امام با سخنان خود به آن‌ها شور و شوق و اعتماد به نفس می­ب خشید و این مسأله منجر به حضور مداوم و پرصلابت مردم و رزمندگان در جبهه­ های جنگ می­شد.

چکیده خاطره نوشته ­های جنگ با ویژگی ­های منحصر به فردشان، هرچند از منابع تاریخ جنگ محسوب می­شوند، غالباً در دست­های متمایز از منابع و متون تاریخی طبقه­بندی می­شوند. این مسأله به ویژگی­های روایی خاص این آثار مربوطه می­شود، چنان­که در آنها مرز میان تاریخ و ادبیات همواره در نوسان است. در این پژوهش، به منظور شناخت ویژگی­های روایی و مؤلفه­های حاکم بر روایت­پردازی خاطرات جنگ، و همچنین به منظور بررسی فرضیه امکان دست­یابی به الگویی بنیادین در روایت این خاطرات، سه خاطره­نوشت انر خاطرات دفاع مقدس (بابانظر، یکی از این روزها به بلوغ رسیدم و چزابه) به عنوان زمینه بررسی موردی انتخاب شده و فرایندها و مؤلفه ­های مؤثر در روایت پردازی این آثار، بر مبنای نظریه ساختارگرایی، بررسی و تحلیل شده است. نتایج این تحقیق، نقش بنیادین الگوهای ذهنی و هم زمانی (Synchronic) در شکل­گیری "روایت" خاطرات جنگ را نشان می­دهد. روش تحقیق توصیفی ـ تحلیلی است و داده ­ها به روش کتابخانه­ای گردآوری شده است.

چکیده هدف این مقاله شناسایی نقش فرهنگی زنان در آثار عکاسی جنگ در حوزه قدرت نرم است. روش تحقیق بصورت کیفی و تحلیل مضمون انجام شده است. جامعه آماری عکاسان و خبرگان حوزه جنگ و 907 عکس زنان در جنگ با موضوع فرهنگی بوده که بصورت کاملاً هدفمند و غیر احتمالی انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات بصورت مصاحبه اکتشافی و نیمه ساختار یافته انجام شده است. تجزیه و تحلیل داده ­های استخراجی بر اساس تعیین فراوانی در آثار عکاسی و تفکیک نقش فرهنگی زنان و از طریق کدگذاری مفاهیم پایه، مفاهیم سازمان­دهنده، مفاهیم فراگیر انجام شد. (یافته ­های تحقیق از بعد عملیاتی و اجرایی در چهار مؤلفه: بازنمودهای فرهنگی ـ تجلی بخشی مشارکت ­های فرهنگی، سیاسی، اجتماعی ـ نقش انگیزشی و اثر گذار در تعاملات اجتماعی ـ نقش توان افزایی در تولید سبک زندگی طبقه ­بندی شد. نتایج مؤید آن است که نقش فرهنگی زنان (عاطفی ـ انگیزشی) در بدرقه رزمندگان، سوگواری و تشییع شهدا، حضور در مزار شهدا و زندگی در مناطق جنگی بترتیب جزء بالاترین سوژه­های عکاسان در حین جنگ و استقبال از آزادگان ورزمندگان، حضور در مزار شهدا و سرپرستی خانواده شهدا و اسراء از شاخص­های اثرگذار پس از جنگ محسوب می­شوند. تقویت نقش فرهنگی زنان از طریق هنرهای تصویری و دیداری باید جزء ضروریات سیاست گذاری­های فرهنگی قرار گیرد. زیرا این تصاویر، می ­توانند بعنوان ابزاری مؤثر در تقویت قدرت نرم کشور در مواجهه با سیاست­ های نظام سلطه و بروز امنیت ملی، اثرگذار عمل نمایند.