فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده هدف از تحقیق حاضر، ارائه الگوی جامعی از ویژگی‌های مدیریت جهادی در فرماندهان هشت سال دفاع مقدس می‌باشد. برای نگارش ادبیات تحقیق از روش مطالعات کتابخانه ای و برای دستیابی به هدف اصلی مقاله، از روش تحلیل مضمون یا تم با رویکرد تفسیری استفاده شده است. به این منظور، به بررسی بیانات حضرت امام خمینی (ره) در طول سال‌های 1359-1368و بیانات امام خامنه‌ای(مدظله‌العالی)، درطول سال‌های 1399-1360 پرداخته‌شده است. که در این میان، بدلیل حجم بالای سخنرانی ها ، با انتخاب و مطالعه هدفمند، بیش از 90 سخنرانی مرتبط با موضوع تحقیق مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت. برای تجزیه‌وتحلیل متن سخنرانی ها، پس از مطالعه دقیق این متون و ایجادکدهای اولیه، به شناخت و پالایش مضمون‌ها فرعی پرداخته شد و سپس با دسته بندی مضمون‌های فرعی شناسایی‌شده، مضمون های استخراج گردید. جهت ترسیم شبکه مضامین از نرم‌افزار «ایکس مایند مپ» استفاده شده است. در مجموع، از مطالعات انجام شده تعداد 189 کد مفهومی (در قالب 128 مفهوم)، 55 مضمون فرعی و 13 مضمون اصلی به دست آمد که مضامین اصلی سیزده‌گانه این پژوهش عبارتند از: ایثار، مجاهدت، خدامحوری، بصیرت، خلاقیت و نوآوری، روحیه خودباوری، ساده زیستی ، روحیه خدمتگذاری، تکلیف گرایی، مدیریت و هدایت آگاهانه و دلسوزانه، کادرسازی، صداقت، عدالت.

چکیده پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، به دلیل ماهیت دینی، استقلال طلبانه و ضد استکباری نظام اسلامی، توطئه‌های مختلفی از سوی قدرت‌های بزرگ بر علیه ملت و کشور ایران طراحی و اجرا شد. حمله و تجاوز نظامی رژیم بعث عراق به خاک ایران در شهریور سال 1359 به نیابت از قدرت های بزرگ و همراهی کشورهای منطقه از جمله این توطئه ها و بزرگترین آن  محسوب می‌شود. جنگ هشت ساله عراق علیه ایران، با وجود هزینه‌های فراوان مادی و تقدیم هزاران شهید و جانباز برای بقاء نظام اسلامی، دربردارنده تجربیات و تلاش‌های ارزنده‌ای بود که در تداوم بقاء و تقویت روزافزون نظام اسلامی نقش موثری داشت. از این منظر دوره دفاع مقدس به مثابه گنجینه ارزشمندی از تجربیات، سیاست ها، طرح‌ها، تدابیر و راهبردهایی است که می‌تواند به عنوان چراغ راه آینده نظام اسلامی در مقابله با تهدیدات آتی قرار گیرد. حضرت امام خمینی^{(رحمه الله علیه)} به عنوان یک فقیه و مجتهد مسلم دینی و رهبر سیاسی آگاه در مدیریت حکیمانه دفاع مقدس نقش بی‌بدیلی داشتند و مجموعه مولفه‌ها و اصول دینی، سیاسی، اجتماعی و اخلاقی را در مدیریت دفاع مقدس در نظر داشتند. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی و تحلیل راهبردهای دفاعی مد نظر حضرت امام خمینی^{(رحمه الله علیه)} در دوران دفاع مقدس پرداخته است. روش پژوهش، روش تحلیل محتوای کیفی و کمّی است و با دو رویکرد قیاس و استقراء، متن صحیفه امام خمینی^{(رحمه الله علیه)} در دوران دفاع مقدس مورد بررسی و واکاوی قرار گرفته است. برای شناخت و تبیین مفاهیم و راهبردهای دفاعی مد نظر حضرت امام خمینی^{(رحمه الله علیه)}، مولفه های هفت گانه دفاعی شامل(فلسفه و ماهیت دفاع مقدس، فرهنگ و رفتار سازمانی نیروهای مسلح، عملیات روانی، اخلاق اسلامی در جنگ، نیروی نظامی تراز انقلاب اسلامی، نقش قدرت های جهانی در جنگ و نقش و کارکرد بسیج مردمی) ملاک قرار گرفته است. در قالب یافته های پژوهش و بر بنیاد این هفت مولفه؛ 54 مفهوم دفاعی بر اساس متن صحیفه امام خمینی^{(رحمه الله علیه)} استخراج شده است. در ادامه با مبنای قرار دادن 54 مفهوم و با روش تحلیل محتوی کیفی و فرایند«مقوله سازی»، هفده راهبرد دفاعی مد نظر حضرت امام خمینی^{(رحمه الله علیه)} در مولفه های هفت گانه احصاء شده است.         

چکیده گفتمان دفاع نرم  سیاسی جمهوری اسلامی ایران به واسطه جنگ نرم دشمن، در حال تکامل و جهت دهی خاصی است؛ با توجه به دغدغه ها و تاکیدات مقام معظم رهبری در این خصوص و چگونگی مقابله با آن مسأله تحقیق این است که کشور برای مقابله با تهدیدات نرم  سیاسی دشمن و اقدامات تهاجمی علیه دشمن الگوی بومی و جامع ارائه نکرده است. هدف اصلی تحقیق تدوین الگوی دفاع نرم سیاسی کشورمبتنی بر گفتمان رهبری است که متناسب با آن سئوال اصلی طراحی گردیده است. این پژوهش کاربردی، توسعه‌ای است که با روش داده بنیاد انجام شده است. در این پژوهش گفتمان معظم له بصورت تمام شمار مورد بررسی قرار نگرفته است؛ بلکه محقق مداخل ورود به بحث را با احصاء 145 کلید واژه مرتبط با موضوع، با کمک صاحب نظران قرار داده است؛ در فرآیند انجام پژوهش محقق با تهیه و توزیع پرسشنامه های تحت عنوان"حساسیت نظری" از 20 نفرازصاحبنظران بصورت هدفمند تا مرحله اشباع نظرخواهی نموده است. محقق برای تدوین الگو از مدل نظریه داده بنیاد برای تحقیقات اسلامی آقای خنفیر استفاده نموده است.

چکیده مقاله حاضر در پی یافتن نقش دولت کارتر در شروع جنگ تحمیلی است. یکی از ابهامات تاریخی در رابطه با تجاوز صدام به خاک ایران، مسئله مسئولیت دولت کارتر در تحریک صدام به تجاوز به خاک ایران است. پژوهش حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و با استفاده از اسناد تازه منتشر شده دفتر تاریخ نگاری وزارت خارجه آمریکا در سال 2020 تلاش دارد تا این ابهام را برطرف سازد. در دیدگاه نظری، عملکرد دولت کارتر در قبال جمهوری اسلامی را می‌توان بخشی از چارچوب کلان سیاست خارجی آمریکا دانست که مستلزم حفظ امپراتوری کشورهای پیرو و مدیریت دشمنان (یعنی کشورهایی که به صورت نظام مند مستقل از آمریکا عمل می‌کنند) از طریق ابزارهای خصمانه با هدف سرنگونی آنان است. جمهوری اسلامی با خروج از رابطه حامی-پیرو و با اتخاذ رویه استقلال نظام مند نسبت به آمریکا، هدف اقدامات خصمانه دولت کارتر از جمله تجاوز نظامی قرار گرفت. طبق اسناد مورد بررسی، دولت کارتر نه تنها برای حمله به ایران به صدام چراغ سبز نشان داد، بلکه فعالانه به دنبال تحریک صدام برای انجام چنین تجاوزی بود. بر اساس ین اسناد، موضوع عملیات نظامی علیه ایران توسط برژینسکی حداقل نه ماه قبل از حمله رژیم بعث عراق به ایران مطرح شد. همچنین اسناد تازه منتشر شده وزارت خارجه آمریکا نشان‌گر خطای محاسباتی دولت کارتر در تحریک صدام به تجاوز به خاک ایران است چرا که این اسناد نمایان‌گر آن است که کارتر و دولت وی نظام نو پای جمهوری اسلامی را ضعیف‌تر از آن می‌دانستند که توان مقاومت در جنگی تمام عیار داشته باشد. محاسبات آمریکا و دیگر حامیان صدام بر این امر دایر گشته بود که جمهوری اسلامی ایران نمی­تواند بیش از چند ماه در مقابل فشار همه‌جانبه نظامی دوام آورد و جنگ با فروپاشی جمهوری اسلامی پایان خواهد یافت. واقعیت اما بسی متفاوت بود، امری که تنها با نظریه دفاع مقدس قابل فهم می­باشد.

چکیده در جریان جنگ تحمیلی، گروه‌هایی از مردم ایران در این دفاع دینی،ملی مشارکت داشتند ازجمله آنها می‌توان به شرکت مردمانی از جامعه اهل‌حق استان کرمانشاه اشاره نمود. این مقاله با هدف تبیین نقش و جایگاه اهل حق استان کرمانشاه دردفاع مقدس و شناسایی مهمترین دلایل همگرایی آنها در این حماسه است. برای دستیابی به این اهداف از روش کتابخانه‌ای و میدانی اقدام به جمع آوری اطلاعات شده، سپس با تجزیه و تحلیل اطلاعات بر اساس تحلیل محتوا و در بخش کمی از تحلیل آماری بهره گیری شد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که اگر چه در ابتدای جنگ تحمیلی، حزب بعث عراق از این جامعه آسیب پذیر استفاده به عمل آورد و گروهی را به عنوان مهاجمین به منظور مین گذاری جاده های مرزی، خرابکاری و سایر اعمال تروریستی به کار گرفت، اما مسئولین سازمان‏ها و نهادهای نظامی، امنیتی برای جلوگیری از گسترش تهدید ایجاد شده با انجام فعالیت ها و اقدامات اساسی توانستند آن را به فرصت تبدیل نموده و ضمن جلوگیری از گسترش فعالیت خرابکارانه، از توان نیروهای اهل حق در راستای تامین امنیت منطقه و استقرار آنها در خطوط پدافندی در مقابل ارتش بعث عراق و انجام عملیات های آفندی استفاده نمایند. بر اساس این پیمایش، مهمترین دلایل همگرایی مردم اهل حق، «مشترکات دینی» ، «هدایت و رهبری و توجه فراگیر امام خمینی(ره) به وحدت بین مردم با مذاهب مختلف» ، «سلحشوری و وطن دوستی مردم غرب کشور در دفاع سرزمینی و حفظ تمامیت ارضی» و« «فرهنگ رفتاری فرماندهان و کارکنان سپاه پاسداران» مشخص گردیده است.

چکیده جنگ تحمیلی به عنوان یک عامل استرس زا می تواند منجر به عوارض ناگواری در زندگی انسان‌ها شود. افرادی که مستقیما در جنگ تحمیلی  شرکت می کنند و به نوعی در معرض ضربه‌های ناشی از این بلای خانمان‌سوز قرار می گیرند و اولین قربانیان جنگ هستند. اثرات جنگ تحمیلی تا اعماق خانواده ها و جامعه نیز نفوذ می کند. خانواده مجروحین، معلولین، شهدا و اسرا قربانیان فراموش شده این جنگ محسوب می شوند. هدف این پژوهش بررسی نقش دفاع مقدس بر خودکارآمدی جانبازان جنگ تحمیلی شهر اهواز بود. روش پژوهش حاضر توصیفی از نوع علی -مقایسه‌ای بود و جامعه‌ی آماری آن شامل جانبازان شهر اهواز در سال 1398 بود. حجم نمونه 150 نفر از جانبازان بودند که به روش در دسترس انتخاب شدند. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، پرسشنامه‌ی خودکارآمدی عمومی (شرر و همکاران، 1982) بود. نتایج حاصل از پژوهش نشان داد که میانگین و انحراف معیار خودکارآمدی به ترتیب برابر 44/62 و 09/7 بود. نتایج پژوهش بیانگر این بود که دفاع مقدس و به نوعی جنگ تحمیلی با اینکه اثرات منفی بر سلامت روان جانبازان داشته ولی منجر به افزایش عزت‌نفس و ارزشمندی خود، احساس کفایت و کارآیی در برخورد با مسائل زندگی که همگی اشاره به میزان خودکارآمدی در جانبازان دارند، گشته است.

چکیده جریان سلطه در ادامه تقابل دائمی خود با نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران به موازات فضای واقعی، راهبرد تضعیف پشتوانه مردمی نظام را از طریق فضای سایبر، و با بکارگیری فناوری های اجتماعی برای خود ترسیم نموده است. دستگاه های متولی در جمهوری اسلامی ایران باید با شناخت مناسب و به هنگام در مواجهه با پدیده های متاثر از فضای سایبر، اقدام بایسته را انجام دهند. برای این کار نیاز به الگو است. هدف و سؤال اصلی پژوهش حاضر معرفی الگویی راهبردی برای جلوگیری از امنیتی شدن پدیده های متاثر از فضای سایبر می باشد. پژوهش از نظر هدف کاربردی و از حیث روش، ترکیبی یا آمیخته است. جامعه آماری، در بخش کیفی شامل تعداد ده نفر از خبرگان و اساتید دانشگاهی در حوزه فضای سایبری و مدیریت بحران هستند که با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و اصل اشباع نظری انتخاب شدند. همچنین در بخش کمی تعداد 130 نفر شامل مدیران و کارشناسان سطوح مختلف دستگاه های متولی با استفاده از روش طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. داده ها در بخش کیفی با استفاده از مصاحبه عمیق و در بخش کمی با پرسشنامه محقق ساخته که روایی و پایایی(79/.) آن نیز تأیید شد، گردآوری شدند. نتایج نشان داد، مؤلفه های الگوی راهبردی مذکور 20 مؤلفه در 4 بعد شامل: حکمرانی سایبری، اشراف اطلاعاتی سایبری، مدیریت امنیت سایبری و عوامل کلان محیطی می باشند.

چکیده یکی از اهداف مهم کشورها در ادارۀ موفق امور داخلی و تعاملات خارجی، برخورداری از سطحی از قدرت ملی است. نظر به اهمیت قدرت نرم در افزایش قدرت ملی، هدف پژوهش حاضر، بررسی نقش گردشگری جنگ در تقویت قدرت نرم ج.ا. ایران است. علیرغم اهمیت صلح و امنیت و وجود سازمان بین‌المللی‌ به اصلاح مدافع صلح، امروزه جهان ناگزیر از تجربه پدیدۀ مخرب جنگ و اثرات مختلف آن شده است. از سوی دیگر، تمایل به گردشگری و بهره‌بردن از پدیده‌های مختلف طبیعی و انسانی آن افزایش یافته است، بنابراین بازدید از مناطق جنگی و یادمان‌های ایجاد شده در آن و آشنایی شهروندان با این واقعه و دستاوردها و رخدادهای آن مانند، فداکاری‌‌ها، آثار و بقایای به جا مانده، خاطرات و تجربیات تلخ و شیرین، در قالب «گردشگری جنگ و بازدید از یادمان‌های دفاع»، علاوه بر اثرات مثبت اقتصادی، می‌تواند تصویری جذاب و مقبول در عرصۀ داخلی و بین‌المللی ایجاد کرده و ضمن هویت بخشی در افراد جامعه، زمینه‌ساز افزایش قدرت نرم و قدرت ملی گردد. تحقیق حاضر که با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بهره‌گیری از اسناد و نظرات مختلف بدست آمده، نشان می‌دهد: مؤلفه‌های سیاسی، مؤلفه‌های فردی- اعتقادی و مؤلفه‌های فرهنگی- اجتماعی از جمله ویژگی‌های انگیزشی گردشگران هستند که می‌تواند در «گردشگری جنگ» مورد توجه قرار گیرد و بهره‌گیری صحیح از دستاوردهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی آن، می‌تواند افکار، باورها و رفتار نسل جوان و نیز سایر کشورها را با آرمان‌های صلح‌محور، ظلم‌ستیز و سعادت بخش انقلاب اسلامی آشنا کند و زمینه‌های افزایش قدرت نرم ج.ا. ایران را موجب شود.