فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده باوجود آنکه کشورهای منطقه موانع زیادی سر راه جمهوری اسلامی ایران قرار داده و در روند جنگ نقش مهم و موثری ایفا کردند، مع‎الوصف هنوز این نقش به طور کامل و درخور رزمندگان شجاع ایران مورد کنکاش و مداقه قرار نگرفته و نقش و چهره واقعی این کشورها برای ملت‎های منطقه حتی مردم و مسئولین ایران نمایانده نشده است. در این تحقیق اتکا به اسناد زیاد بوده و محقق ابتدا با استفاده از اسناد منتشر شده معتبر داخلی و خارجی به توصیف روابط‌ دیپلماتیک‌ کشورهای منطقه خلیج فارس با جمهوری اسلامی ایران و رژیم بعث عراق پرداخته و سپس با مراجعه به خبرگان برای تحقق اهداف تحقیق و اعتباریابی یافته‎های کتابخانه‎ای خود اقدام نموده است. نتیجه تحقیق نشان می دهد که کشورهای حامی عراق در شروع جنگ، کمک‎های تدارکاتی و اطلاعاتی زیادی انجام نداده و این کمک‎ها فقط در حد قرارداد‎هایی بود که از قبل با عراق داشتند؛ اما از زمانی که ایران وارد فضای جغرافیایی عراق ‎شد، کمک‎های خود را افزایش دادند؛ لیکن نه به اندازه‎ای که عراق پیروز شود. در انتهای جنگ که عراق دوباره بخش‎هایی از ایران را اشغال کرد هم، شاید فشار آنها بود که صدام در ایران نماند و به مرزهای بین‎المللی بازگشت. درواقع حتی کشورهای حامی صدام هم نمی‎خواستند که جنگ پیروز نظامی داشته باشد. به همین دلیل بعد از جنگ که پتانسیل نظامی صدام خیلی زیاد شده بود با حمله به او به بهانه اشغال کویت، این پتانسیل را از او گرفتند.

چکیده در این پژوهش به بیان و ارزیابی راهبردهای دفاعی و نظامی جمهوری اسلامی ایران در دوره جنگ تحمیلی پرداخته می شود .
شیوه و روش انجام این تحقیق از حیث رویکرد محقق، توصیفی – تحلیلی و از حیث تکنیک جمع‌آوری داده‌ها، کتابخانه‌ای و اسنادی است. در این تحقیق سعی شده است به پرسش های مختلف در باره چیستی و چرایی اتخاذ راهبردهای دفاعی و نظامی در دوره جنگ پاسخ داده شود. در مجموع بررسی های این تحقیق نشان می دهد که راهبردهای نظامی ایران در جلوگیری از "پیشروی عراق" در خاک ایران و نیز "دفع تجاوز" و "آزادسازی سرزمین های اشغالی" کشور موفق بوده است ولی راهبرد ایران برای "خاتمه دادن به جنگ" از طریق انجام یک عملیات بزرگ سرنوشت ساز، ناموفق بوده است و باعث طولانی و فرسایشی شدن جنگ و نیز کاهش توان اقتصادی ایران و افزایش تلفات و تغییر موازنه قوا به نفع عراق شده است. از طرفی ایران، "راهبردِ دیپلماسی" موفقی در طول دوره دفاع مقدس نداشته است و سرانجام جنگ، نه با ابتکار نظامی – سیاسی جمهوری اسلامی ایران بلکه از طریق پذیرش تأخیری قطعنامه 598 سازمان ملل به پایان رسیده است. در نهایت جمهوری اسلامی ایران توانسته است با راهبردهای اتخاذ کرده، "تمامیت ارضی" کشور را حفظ کند و جنگ را پس از هشت سال با ناکام گذاشتن صدام حسین به پایان ببرد. ولی موفق نشده تا خسارات و غرامت جنگ را از عراق دریافت کند و اروندرود را لایروبی نماید و خوزستان را بازسازی کند.

چکیده دیپلماسی دفاعی به عنوان شیوه نوینی از ارائه توان نظامی، به مثابه سازوکاری است که دولت‎ها می‎کوشند، به‌واسطۀ آن از امتیازات و توانایی‏‎های خود در حوزۀ دفاعی برای وابسته کردن دیگر کشورها به خود، افزایش وابستگی متقابل امنیتی، جلب اعتماد، جلوگیری از بروز منازعه، حل منازعه‌ها، ایجاد چارچوب‎های امنیتی منطقه‎ای و مانند این‌ها استفاده کنند و هدف آن را می‌توان ایجاد شرایط سیاسی و ملی و بین‌المللی مطلوب برای حفظ و گسترش ارزش‌های ملی و حیاتی کشور در برابر دشمنان بالفعل و بالقوه دانست. نوشتار توصیفی- تحلیلی حاضر با هدف تبیین نقش دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در گام دوم انقلاب اسلامی تلاش دارد به این سوال اصلی پاسخ دهد که دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران در گام دوم انقلاب اسلامی و در راستای ارتقای امنیتی و عمق‌بخشی به این انقلاب باید دارای چه اهداف، راهبرد و الزاماتی باشد. نتایج و یافته های تحقیق حاضر نشان می دهد که دیپلماسی دفاعی جمهوری اسلامی ایران بواسطه اهداف و راهبردهای هچون مدیریت حوزه‌های امنیتی، فراهم کردن زمینه تأمین فناوری تجهیزات یا تسلیحات دفاعی، نقش‌آفرینی در بازدارندگی، خلع سلاح و کنترل تسلیحاتی، کسب منافع اقتصادی، اعتمادسازی در حوزه های نظامی، مبارزه با تروریسم، گسترش همکاری های دفاعی- نظامی با کشورها، توسعه تعاملات با نهادهای منطقه ای و بین المللی گامی مؤثر در تولید و زایش بیش از پیش قدرت ملی، نیل به ثبات و امنیت پایدار در فرایند گام دوم انقلاب اسلامی در مسیر تمدن سازی نوین بشمار می آید.

چکیده موضوع دفاع و آمادگی جامعه اسلامی برای جهاد در راه خدا، از ضروریات بقا و امنیت امت اسلامی است. این پژوهش با هدف بررسی جایگاه و اختیارات حاکم اسلامی در صدور حکم جهاد دفاعی در انواع مختلف آن، در مبانی اسلامی و آراء و نظرات فقهی علمای اسلام انجام پذیرفته است. پژوهش از نوع بنیادی و کاربردی بوده، با مراجعه به منابع و متون اسلامی و فقهی به روش کتابخانه‌ای و تحلیلی انجام شده است. از بررسی متون دینی و فقهی چنین برمی‌آید که اولاً حاکم اسلامی نقش کلیدی در اجرای حکم جهاد و دفاع از کیان حکومت اسلامی و عزت مسلمانان داشته، ثانیاً این اختیارات ضامن تأمین امنیت امت اسلام و حفظ استقلال و بقای آن است؛ ثالثاً اختیارات حاکم اسلامی، با در نظر گرفتن شرایط زمانی و مکانی و معطوف به پویایی فقه شیعه، عامل اصلی در بسیج نیروها برای مقابله با دشمنان اسلام است؛ و رابعاً این احکام فصل الختام جاری شدن حکم جهاد دفاعی در حکومت اسلامی است.

چکیده بررسی نقش انگیزه بر مشارکت و حماسه آفرینی مردم در دفاع مقدس و تحقق اهداف جنگ
چکیده: نظر به پیچیدگی صحنه نبرد و فراوانی متغیرها، اهداف متعالی نظام ‌اسلامی در دفاع‌ مقدس و فراوانی متغیرهای مؤثر بر رفتار رزمندگان (فرمانده و تک‌ور) در فرایند نبرد، در راستای سنجش تأثیر انگیزه در دفاع ‌مقدس از آموزهای دینی، رهنمودهای حضرت ‌امام(ره) و فرماندهی معظم کل‌ قوا(مدظله) و صاحب ‌نظران این حوزه پنج مؤلفه: رسالت الهی، تنبیه متجاوز، دفاع همه‌جانبه، احقاق حق و دریافت امتیازات مادی احصاء و در پرسشنامه محقق ساخته بین جامعه تحقیق توزیع گردید. پس از جمع‌آوری تجزیه و تحلیل دادها نظر به ضریب همبستگی ۶۶۳/۰ و سطح معنی‌دار ۰۰۰/۰ فرضیه تحقیق تأیید گردید. نظربه تأثیر بالای شاخص‌های انگیزه بر مشارکت مردم در دفاع مقدس و تحقق اهداف جنگ، طیف کاملی از گزینه‎ های یک دفاع لایه‌بندی شده تحت عنوان پنج ظرفیت برای نظام ‌اسلامی شکل گرفت که در نتایج به آن اشاره شده ‌است.
کلیدواژه‌ها: دفاع ‌مقدس، جنگ‌ آینده، مبانی ‌ارزشی، انگیزه.

چکیده راهبرد های ارزشی فرماندهان، در راهبری و مدیریت فرهنگ ایثار و دلاوری نقش آفرین است. تحقیق حاضر از نظر هدف کاربردی بوده و سعی دارد تا با الهام از روش داده بنیاد و رویکرد تفسیری، مدل پارادایمیِ " ارزش های فرماندهان دفاع مقدس "، را کشف نماید. جمع آوری داده ها با استفاده ازروش مصاحبه نیمه ساختاریافته، در محدوده ی زمانی سال های 1399-1397 به روش کیفی صورت پذیرفته است. میدان مطالعه خبرگان فرماندهان و سرداران دوران دفاع مقدس بودند که به روش نمونه گیری هدفمند و بر مبنای شاخص اشباع نظری تعداد پانزده نفر از آنها، به عنوان نمونه ای ازجامعه ی پژوهش مورد مصاحبه قرار گرفتند. کدهای حاصل از متن گزاره ها، با استفاده از روش تحلیل محتوا احصاء شدند و سپس بر مبنای آن ها، مدل پارادایمیِ ارزش های فرماندهان دفاع مقدس به صورتی داده بنیاد شناسایی شد. پس از روایی سنجی واعتباریابی مدل کشف شده بر مبنای شاخص های الگوی داده بنیاد، روایت نظری این پژوهش با توجه به مدل احصاءشده، بدین شرح جلوه گر شد:«تجربه هشت سال دفاع مقدس با وجود رهبرانی سرآمد و آرمان‌هایی خدامحور، در بستر کهن‌الگوهای دینی و جذب کاریزماتیک پیروان با استراتژی‌های سازماندهی و همراستایی و تلفیق فرماندهی نهادی و هیأتی به پیامدهای گسترش حاکمیت قانون خدا و انگیزه خدمت‌رسانی عمومی در راهبرد های ارزشی منابع انسانی دفاع مقدس منجر شده است» . در ادامه پیشنهادهای علمی - اجرایی مبتنی بر یافته های تحقیق ارائه شده است.

چکیده به نظر می‏رسد ورود به عرصه جدید مناسبات جهانی و برخورداری از تکنولوژی های پیشرفته سبب کاهش کنترل های اجتماعی دولت ها شده و نوع، میزان و اثرگذاری آسیب‏ها و ناامنی‏های اجتماعی بیشتر از گذشته شده است. از این رو آموزش و تربیت نسل جوان در شکل گیری سرمایه فرهنگی، می تواند عاملی برای بروز امنیت اجتماعی و پیشگیری از گسست های اجتماعی در کشورمان محسوب شود. از این رو این مقاله سعی دارد نقش و جایگاه سرمایه فرهنگی را در تبیین و تأمین امنیت اجتماعی بررسی نماید. این مقاله از نظر هدف توصیفی، از نظر گردآوری داده ها پیمایشی و از حیث تحلیل از نوع همبستگی می باشد. جامعه آماری این پژوهش شهروندان تهرانی به تعداد تقریبی 13 میلیون نفر بوده که از طریق فرمول کوکران 384 نفر از شهروندان از طریق نمونه گیری خوشه ای و تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات، پرسشنامه استاندارد سرمایه فرهنگی و امنیت اجتماعی، که پس از بررسی روایی صوری و محتوایی توسط صاحب نظران و بررسی پایایی از طریق آلفای کرونباخ (88/. ) مورد تایید قرار گرفته شد. یافته های تحقیق نشان داد که هر سه بعد سرمایه فرهنگی(تجسم یافته، عینیت یافته، نهادینه) در بروز امنیت اجتماعی مؤثر بوده و سهم تبیین کنندگی سرمایه فرهنگی تجسد یافته در این بین از موارد دیگر مؤثرترمی باشد. از این رو می توان ارتقاء امنیت اجتماعی در جامعه را از طریق تولید سرمایه های فرهنگی در جامعه و بصورت آموزش هدفمند در نظام آموزشی بستر سازی و فراهم نمود.

چکیده شهادت و مرگ پایـان حیات انـسان نیست، انتقال از حیاتی به‌ حیات‌ دیگر و ورود به عـالم‌ جـدیدی‌ است که عالی‌تر و گسترده‌تر از عالم مادی به نام عالم برزخ‌ می باشد؛ حیات برزخی‌ یا‌ جهان پس از مرگ و مراحل مختلف آن از مـهمترین آمـوزه‌های دینی است. عدم اطلاعات یکسان از کیفیت حیات برزخى، منشأ اختلاف بین اندیشمندان اسلام شده است. آنچه واضح است این است که بدون راهنمایی وحی مسائل آن برای انسان غیرقابل دسترسی است و بهترین منبع برای شناسایی و کـشف ابعـاد و زوایـای آن قرآن و روایات است.
این پژوهش از نوع کاربردی، و با بهره‌گیری از فرایند تحقیق کتابخانه‌ای از منابع اسلامی داده‌ها را گردآوری و با روش کیفی توصیفی – تحلیلی به تجزیه و تحلیل پرداخته است.
هدف این پژوهش « تبیین حیات شهداء در عالم برزخ در آیات و روایات » است. اینکه مراد از حیات در عالم برزخ چیست؟ حیات شهداء در این عالم چگونه است؟ آیا منظور از حیات برزخى شهداء، ارواح در عالم پس از مرگ است ویا حیات جسمانى و مادى؟ آنچه قطعیت دارد این است که مراد زنده بودن جسمی شهداء نیست، جسم آنها مانند جسم دیگران متلاشی و از بین می‌رود. با بررسی آیات و روایات این نتیجه به دست آمد که منظور از حیات شهید، حیات برزخى است که ارواح در عالم برزخ نزد خدا زنده‌اند و روحشان از نعمت هایی که خداوند روزی آنان کرده بهره مند می‌شوند، و آرامش و سروری به آنان دست می‌دهد.

چکیده گرچه جنگ به‌عنوان پدیده‌ای زشت و ناپسند همزاد دیرین تاریخ بشر میباشد ولی گاه درگیر شدن در آن اجتناب‌ناپذیر است؛ زمانی که دولتی اقدام به جنگ و تجاوز بر علیه دولتی دیگر می‌کند ورود مردم و دولت کشور دوم برای دفاع از خود اجتنابناپذیر می‌شود. تلفات و صدمات انسانی همچون کشته یا زخمی شدن تعدادی از نیروهای درگیر و یا به اسارت درآمدن شماری دیگر از آنها جزء لاینفک جنگ است.
هدف از پژوهش حاضر واکاوی تحلیل و ارزیابی عملکرد دو کشور است. برای رسیدن به این هدف از روش کتابخانه‌ای (بر پایه منابع اسنادی و کتابخانه‌ای) و رویکرد توصیفی و تحلیلی استفاده شده است. چارچوب نظری تحقیق بر مبنای قوانین کنواسیون 1949میلادی ژنو در مورد چگونگی نگهداری و تبادل اسرای جنگی تحت نظارت کمیته بین‌المللی صلیب سرخ می‌باشد. نتایج پژوهش نشان‌دهنده این است که جریان تبادل اسراء از سال 1360 شروع شده وتا سال 1382 در مراحل مختلف، تعداد 95835 نفر از اسیران دو طرف مبادله شده و به کشورشان بازگشته‌اند؛ همچنین بر اساس مستندات و صورتجلسات موجود در آرشیو اسناد درمی‌یابیم که رویکرد دولت ایران نسبت به دولت عراق مبتنی بر موازین انسانی، حقوق بین‌المللی و بشردوستانه بوده است.