فصلنامه علمی مطالعات دفاع مقدس

چکیده جایگاه آسیای مرکزی در عمق تمدنی ایران برجسته و میزان تأثیرگذاری آن بر منافع و امنیت ملی ایران چشمگیر است. با فروپاشی شوروی، محیط امنیتی پیرامون ایران در آسیای مرکزی دست‌خوش دگرگونی عمیقی شد. هم‌زمان با رفع تهدیدهای سنتی، پویش‌های تهدیدزا و فرصت‌آفرین جدیدی از سوی آسیای مرکزی متوجه ایران شد. نظر به تنوع و تکثر این تهدیدها، شناسایی و اولویت‌بندی مهم‌ترین تهدیدات امنیتی، مسئلۀ محوری این پژوهش است. پژوهش از منظر هدف کاربردی و از نظر روش، پیمایشی همراه با پرسشنامه است. یافته‌ها نشان داد، در آسیای مرکزی تهدیدهای اقتصادی و سیاسی اولویت دارند. راهکارهایی که می‌تواند فرصت ایجاد کند عبارت‌اند از اولویت دادن به پروژه‌های زیرساختی فرامرزی برای مقابله با تخلیه ژئوپلیتیکی، برپایی دفتر بررسی نیازهای فنی مهندسی کشورهای منطقه، استفاده از توان فنی و مهندسی داخلی برای رفع نیازهای فنی مهندسی کشورها و سرانجام توجه به دیپلماسی دفاعی.

چکیده سیاست خارجی عربستان سعودی به شدت متأثر از ایدئولوژی وهابیت است. عربستان نگران افزایش نفوذ ایران و به دنبال حذف یا کاستن از نقش آن در منطقه است. این پژوهش می‌کوشد تا با دید هویتی رویکرد غالب سیاست خارجی عربستان نسبت به بحرین و تأثیر آن بر جبهۀ مقاومت را بررسی کند. بحرین اهمیت بسیاری برای عربستان و کشورهای عرب دارد. شناسایی مؤلفه­های تشکیل‌دهندۀ مبانی هویتی یک کشور کمک بسیاری در فهم چرایی کنش آن به دست می­د­هد. بنابراین با رویکرد سازه­انگاری سطح واحدِ کاتزنشتاین و با توجه به هویت­های دو کشور و با بهره­گیری از روش توصیفی- تحلیلی، به دنبال پاسخ به مسئلۀ مقاله هستیم. یافته‌ها نشان داد، رویکرد غالب در سیاست خارجی عربستان نسبت به بحرین، رویکرد هویت‌محور است. سعودی‌ها با اهدافی چون محدودسازی ایران، سست کردن حلقه­های محور مقاومت در منطقه، جلوگیری از سرریز شدن تحولات به مرزهای خود و تضعیف شیعیان می‌کوشند.

چکیده تخریب محیط‌ زیست یکی از چالش‌های زیست‌محیطی است که بر امنیت ملی و زیستی کشور تأثیر به‌سزایی می‌گذارد. از این روی مسئولیت کیفری و مجازات، پاسخ و واکنشی است که جامعه در برابر جرایم زیست‌محیطی از خود نشان می‌دهد و در این صورت در سایه امنیت ملی می‌کوشد که از خود در مقابل جرایم و مجرمین حمایت کند. پرسش اساسی مقاله آن است که چه نوع حقوقی برای حمایت از محیط‌زیست مناسب است؟ مقاله با روش توصیفی- تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای به این موضوع پرداخته است. یافته‌ها نشان داد، پیشگیری از آلودگی و جرم زیست‌محیطی یکی از راه‌های مهم و اهداف این مقاله در پاسخ به جرایم زیستی است. حمایت از محیط‌زیست در سایۀ امنیت ملی، به معنای ارائۀ واکنش کیفری در برابر جرایم زیست‌محیطی و بهره‌مندی از همۀ ابزارها و شیوه‌های غیرکیفری در همۀ حالات است که نتیجه‌اش امنیت زیست‌محیطی است.

چکیده صنعت نساجی و پوشاک در ایران، سالیان اخیر به دلایل گوناگون دچار نوساناتی در وضع بازار و تولید شده است؛ به‌گونه‌ای که حتی برخی از شرکت‌های بزرگ آن با رکود روبه‌رو و تا آستانۀ ورشکستگی پیش رفته‌اند. بهره‌گیری از ماشین‌آلات کهنه، کمبود نیروی انسانی متخصص، واردات بی‌رویه، کمبود نقدینگی و قاچاق کالا به همراه برخی از مشکلات مربوط به قوانین بیمه و مالیات، از عمده معضلاتی است که پیش روی صنعت نساجی ایران قرار دارد. با وجود مزیت‌های فراوان این صنعت نظیر اشتغال‌زایی بالا، نیاز به سرمایه‌گذاری کم، ارزش افزوده بالا، ایجاد رضایت در جامعه و به تبع آن افزایش امنیت داخلی و سپس امنیت خارجی و همچنین فرصت‌های بسیار این صنعت در ایران، مانند خیل افراد تحصیل کرده و آماده به کار، وجود منابع اولیه مثل پنبه و پتروشیمی، دسترسی به جمعیت زیاد منطقه جهت بازار خارجی محصولات و... در حال حاضر این صنعت از جایگاه والایی برخوردار نیست. این پژوهش به دنبال بررسی سیاست‌گذاری‌های تولید و اشتغال در صنعت نساجی با تأکید بر امنیت داخلی جمهوری اسلامی ایران است. نتایج حاکی از آن است که در واقع اتخاذ نسخه تازه‌ای از سیاست‌گذاری در صنعت نساجی می‌تواند تا حدود زیادی مشکلات تولید و اشتغال در جمهوری اسلامی ایران را مرتفع نماید.

چکیده همزمان با وقوع جنگ تحمیلی 8 ساله، نوعی تبلور فرهنگ دفاع از ارزش­ها و فرهنگ و تمدن در بین ایرانیان شکل گرفت. این ویژگی­ها نوعی از حس مقدس مکانی را به انسان ایرانی تلقین می­کند. این مفاهیم وارد زبان فارسی و زبان­های مناطق مرزنشین شده، نوعی «جغرافیای فرهنگی دفاع مقدس» ایجاد کرده است. در این پژوهش نگارنده­گان به دنبال ارائه­ تحلیلی از جنگ هشت ساله براساس رویکرد زبان شناسی فردیناند دوسوسور هستند که براساس رویکرد زبان­شناسی سوسور، جنگ هشت ساله ایران و عراق چه نقشی در ظهور نشانه­ های زبانی جدید در ایران (زبان­های موجود در جغرافیای ایران) داشته است. این پژوهش به شیوه ای تحلیلی- توصیفی نگاشته شده است. داده های این مقاله نیز به شیوه ای کتابخانه و اسنادی بدست آمده است. براساس نتایج پژوهش، دفاع مقدس با آفرینش و بازتولید مفاهیمی معنوی از صدر اسلام، عملاً گفتمانی را شکل داد که امروزه دارای نمادها و نشانه­های زبانی گسترده­ای در سطح ملی، منطقه­ای و در برخی موارد جهانی است. بنابراین نشانه­ها و نمادهای زبانی گفتمان دفاع مقدس نیز به­واسطۀ آگاهی مخاطب از این گفتمان و نیز بروز واقعی و بیرونی این گفتمان معنادار هستند و با فرض فراموشی این گفتمان و فرهنگ خاص، نشانه­های آن نیز نامفهوم می­گردند. بنابراین از دست نرفتن این مفاهیم و میراث ارزشی نیاز به تدابیر و سیاستگذاری دوراندیشانه و عملی هست.

چکیده مبارزه با جرایم سازمان‌یافتۀ فراملی، با اقدامات پیشگیرانه و سرکوب‌گر، از مجرای همکاری دولت‌ها میسر است. کنوانسیون پالرمو دولت‌ها را در زمینۀ استفاده از تدابیر پیشگیرانه تشویق به همکاری نموده و مادۀ 31 کنوانسیون، به پیشگیری از جرم می‌پردازد. اقدامات سرکوب‌گر در مرحلۀ پس از وقوع جرایم و در پاسخ و واکنش به آن‌ها صورت می‌گیرد. هیچ‌ کشوری به تنهایی نمی‌تواند در مبارزه با این معضل جهانی موفق شود؛ چراکه دامنۀ جرایم به آن سوی مرزها کشیده شده است. در مبارزه با جنایات سازمان‌یافتۀ فراملی، کاربست راهکارها و پروتکل‌های الحاقی کنوانسیون پالرمو توسط دولت‌ها می‌تواند بسیار کارآمد باشد. این پژوهش با رویکرد کیفی و به شیوۀ تحلیلی- توصیفی، در پی پاسخ به این پرسش است که آیا مبارزه با جنایات سازمان‌یافتۀ فراملی با اقدامات پیشگیرانه و سرکوب‌گرانۀ کنوانسیون پالرمو محقق خواهد شد؟ یافته‌ها نشان داد، کنوانسیون پالرمو نسبت به دیگر اسناد بین‌المللی موفق‌تر بوده و می‌تواند مبنای مؤثری در مبارزه با جرایم سازمان‌یافتۀ بین‌المللی باشد.

چکیده مقاله حاضر با اتکاء به این مفروض که سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دروان پسا دفاع مقدس صرفا با رهیافت­های مادی­گرایانه و عینیت­محورانه قابل تفسیر، تبیین و مطالعه نمی­باشد، درصدد تحلیل و واکاوی نقش مفهومِ بین­الاذهانی «هویت ملی» در تکوین و شکل­گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران- در بازه زمانی مورد بررسی- می­باشد. بدین منظور هویت ملی ایران در چهاچوب مولفه­های سه­گانه آن یعنی اسلامیت، ایرانیت و تجدد مورد ژرف­اندیشی قرار گرفته و تاثیر آن بر سیاست خارجی ایران بین سال­های 1376-1368 در قالبِ نظریۀ برسازه­گرایی به مداقه گذاشته شده است. لذا سوال اصلی پژوهش این است که هویت ملی چه نقشی بر تکوین و شکل گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران(1376-1392) داشته است؟ فرضیه کار نیز بدین صورت تدوین شده است که به نظر می رسد مولفه های هویت ملی اساسِ تکوین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در دوره­ی مورد بررسی را شامل می شود. در این راستا تحقیق حاضر می کوشد تا نشان دهد انگاره های بین الاذهانی در بررسی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران صرفا در مولفه های خاص هویت یافت نمی شود، بلکه در درون هویت ملی، دگر های هویتی شکل گرفته ی متضاد و پارادوکس نیز در تکوین سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران نقش به سزایی دارند. همچنین تحقیق فراروی مبتنی روش توصیفی و تحلیلی می باشد و در جمع آوری اطّلاعات از روش کتابخانه‌ای و اسنادی و بهره­گیری از  سایت‌ها و مجلات چاپی و الکترونیکی و در مورد ابزار مورد استفاده نیز از فیش­برداری استفاده شده است.

چکیده تقابل با جمهوری اسلامی ایران همواره شاخص اصلی سیاست خارجی ایالات‌متحده در غرب آسیا بوده است. بیش از یک دهه است که برخی شاخه‌ها و فرماندهان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحت تحریم‌های ایالات‌متحده قرار می‌گیرند. با این حال، دونالد ترامپ، رییس‌جمهور آمریکا در اقدامی غیرمتعارف، همۀ بخش‌های این سازمان نظامی رسمی را تروریستی خواند. این نخستین بار بود که کاخ سفید علیۀ بخشی از بدنۀ یک دولت خارجی چنین اقدامی را انجام و آن را در کنار گروه‌های تروریستی همچون داعش و القاعده قرار می‌داد. پرسش مقاله آن است که هدف آمریکا از قرار دادن نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در فهرست گروه‌های تروریستی چیست؟ مقاله با روش توصیفی- تحلیلی، داده‌های کتابخانه‌ای و در چارچوب نظریۀ بازدارندگی پیچیده، به این نتیجه می‌رسد که ترس آمریکا از افتادن در دام بازدارندگی در رویارویی مستقیم با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در منطقۀ غرب آسیا موجب شده تا ایالات‌متحده مسیر مشروعیت‌زدایی از سپاه پاسداران را در پیش گیرد. آمریکا می‌خواهد اهداف متعالی و آرمان‌های غیرمادی محور مقاومت را بی‌اعتبار سازد و سپس با تزریق عقلانیت مادی‌گرایانه از مسیر قدرت نرم، به‌طور کامل محور مقاومت را نابود کند.